zondag, augustus 31, 2008

Mondo Leone

Op het ongelooflijk leuke en gezellige Hitlandfestival waar ik zoals eerder gemeld mijn Museumnachtmonoloog nog een aantal keren moet spelen zie ik Mondo Leone. Deze doe-het-zelf-muzikant kende ik alleen van het nummertje op Strips-in-Stereo, een project waarbij Nederlandse striptekenaars hun lievelingslied uit het Nederlandstalig repertoire verstripten. De nummers werden bijgeleverd op een cd. Joost Swarte koos Naakt en Kaal van Mondo Leone, artiestennaam van Leon Giesen. Ditzelfde nummer is het openingsnummer van de show. Grappige liedjes, grappige en ontroerende filmpjes waarbij Leon soms zichzelf begeleidt en soms begeleid wordt door van te voren opgenomen muzikanten. Persoonlijk en integer zingt hij over zichzelf en over zijn gedachten. Ik was geraakt.

zaterdag, augustus 30, 2008

Servaes Nelissen: Dollywood

In de polder van Noord-Holland woont een plastisch chirurg die gelooft in de maakbaarheid van het menselijk lichaam. Hij wordt dwarsgezeten door de boerse omwonenden die hem niet begrijpen. Een documentairemaker maakt een film over dit conflict. Daarover gaat Dollywood, de intrigerende en knapgemaakte voorstelling van Servaes Nelissen die ik zie op vrijdagavond op het Hitlandfestival. Video, poppenspel, geluid, alles wordt gebruikt in deze humoristische en tragikomische voorstelling. Ik had nooit van Servaes Nelissen gehoord, nooit iets van hem gezien, maar als al zijn voorstellingen zijn als deze wil ik er meer zien. De types, de chirurg, de boer, de regisseur en Servaes Nelissen als de regisseur zelf, zijn mooi geportretteerd. Grappig in hun typering, tegelijk ontroerend in hun kwetsbaarheid.

donderdag, augustus 28, 2008

Bommen Berend

Terwijl ik altijd dacht dat met het Gronings Ontzet het einde van de Tachtigjarige Oorlog werd gevierd, het blijkt dat dit ontzet het einde van de Hollandse Oorlog is. Op 17 augustus volgens de Juliaanse kalender, tegenwoordig op 28 augustus volgens de Gregoriaanse kalender. Bommen Berend was de bischop van Munster (wel goed door mij onthouden) die Groningen met kanonnen bestookte. De Groningers schoten terug met de Groote Griet (tegenwoordig een café op de Grote Markt) en wisten in 1672 het beleg na enkele maanden te breken. Toch beter moeten opletten met geschiedenis. Maar ik hield dan ook absoluut niet van het vak.

woensdag, augustus 27, 2008

Eerste doorloop Lady Macbeth

Op de bijeenkomst Theaterweb in de Van Nelle-fabriek in maart van dit jaar hoor ik tijdens een dramaturgieworkshop van een collegaregisseur dat hij altijd begint met een doorloop van het hele stuk. Met de tekst in de hand. Zelf begin ik altijd, in navolging van Michael Tsjechov, met de mijns inziens moeilijkste scènes. Als experiment besluit ik Lady Macbeth bij KRT ook eens te beginnen met een doorloop. Vorige week hebben we het stuk gelezen dus iedereen weet waar het ongeveer over gaat en welke rol gespeeld moet worden.

Ik vind het een zeer interessant experiment. De spelers pakken requisieten en kleding uit het rek in theater Maatwerk en improviseren er op los. Allereerst word me duidelijk dat de bewerking zoals ik hem gemaakt heb, goed is. Ik ga nog een paar kleine stukjes schrappen (het is nog steeds te lang), maar de focus op Lady Macbeth is goed.
Van bepaalde scènes is onmiddellijk te zien hoe ze beter geënsceneerd kunnen worden, het valt onmiddellijk op welke teksten moeilijk zijn, ik zie allerlei mogelijkheden met stil spel. In het kort, het is een echte eye-opener deze eerste doorloop zonder dat iemand het stuk echt kent.

Daarna spreken we nog over de kostuums. Ik wil iedereen (mannen en vrouwen) in Schotse rok.

Illustratie: Elena Baramova als Lady Macbeth

maandag, augustus 25, 2008

Control

De zanger zit met een blaadje in de hand en een pen en schrijft: "She's lost control again". Het is halverwege de eerste sombere speelfilm van Anton Corbijn, Control. De zanger is een acteur (Sam Riley) die Ian Curtis speelt, de charismatische zanger van Joy Division, de band die na de zelfmoord van Curtis uiteenviel en overging in New Order. De hele film gaat over controle en het verlies van controle. Hoe meer Curtis de controle verliest over zijn verliefdheden, zijn band, zijn toekomst en zijn gezondheid, hoe ongelukkiger hij wordt totdat hij, vlak voordat de band naar Amerika zal vertrekken voor een tour van twee weken, tenslotte de conclusie trekt dat dit leven dan maar beter kan eindigen.

Het is de eerste film die ik zie op de Pleinbioscoop en het kost ons nogal moeite en ruzie om er te komen. Om half negen zijn we nog in Purmerend en vanwege werkzaamheden moeten we omrijden via Utrecht. De Pleinbioscoop begint om half tien, met voorafgaand aan de hoofdfilm een voorfilm. Als we moeten kiezen tussen afslag Amersfoort en afslag Utrecht luistert mijn vrouw en onze bestuurder naar de radio en neemt de verkeerde afslag, we moeten keren, wat gelukkig vrij gemakkelijk gaat, maar verliezen al een aantal kostbare minuten. Ook moet er nog getankt worden onderweg anders halen we het helemaal niet met de benzine in de tank. In Rotterdam bekijken we de kaart hoe we moeten rijden, maar mijn vrouw en ik zijn het niet eens. Ik leid haar langs het Roel Langerakpark richting Delfshaven, zij vindt dat we via de Diergaardetunnel moeten rijden. Bij de Lage Erfbrug kunnen we niet verder, ik had gehoopt door te kunnen rijden naar de brug over de Coolhaven maar dat kan niet. We doorkruisen donker Rotterdam terwijl ik mijn vrouw probeer te bewegen naar rechts af te slaan, maar ik heb net als Ian Curtis geen controle over het stuur en we rijden mijns inziens steeds verder van het terrein van de Pleinbioscoop vandaan. Dan staan we voor de Maastunnel en neemt mijn vrouw opnieuw een verkeerde afslag en rijden de Maastunnel in op weg naar de verkeerde kant van de rivier. Mijn jongste dochter ontploft (ze wilde al drie dagen lang al drie keer naar de Pleinbioscoop) en ik ook, ruziënd rijden we terug. Om ongeveer tien over tien zijn we bij het terrein. Het is koud en van tijd tot tijd regent het, maar we zien toch nog een groot gedeelte van de prachtige film gebaseerd op het boek van Deborah Curtis, de ex-vrouw van Ian Curtis die, gespeeld door Samantha Morton, een belangrijke rol speelt in de film. Ik had en heb niets met de muziek van Joy Division en ik denk dat het grootste gedeelte van het publiek nog niet geboren was toen Ian Curtis een einde aan zijn leven maakte, maar het is een indrukwekkende geschiedenis, mooi verfilmd door Anton Corbijn die wel een echte fan was en speciaal voor Joy Division uit Nederland naar Londen vertrok.

zaterdag, augustus 23, 2008

Joseph Conrad: Under Western Eyes

Joseph Conrad was een Russische Pool of Poolse Rus uit de Oekraïne en is vooral bekend van zijn zeemansverhalen waarvan Heart of Darkness het bekendste is. Verfilmd onder de titel Apocalypse Now! door Francis Ford Coppola en door hem verplaatst naar de Vietnamoorlog. Ik kende Jospeh Conrad ook vooral van zijn zeeverhalen door de bundel Twixt Land and Sea en het al genoemde Heart of Darkness. Under Western Eyes speelt op het land, in Sint Petersburg en in Genève, en is iets heel anders. Conrad had een hekel aan Dostojevski en aan diens Misdaad en Straf en schreef deze roman als antwoord. Razumov, de hoofdpersoon, begaat een misdaad en krijgt net als Raskolnikoff, uiteindelijk te maken met zijn geweten.

Het verhaal wordt verteld door een leraar Engels in Genève die bij toeval met Razumov te maken krijgt en met twee Russische dames, een jongedame en haar moeder, de dames Haldin. Razumov heeft in Sint Petersburg voor zijn vertrek de broer en zoon van de dames Haldin verraden, waarna deze zonder een woord te zeggen, is geëxecuteerd. Omdat iedereen Razumov ziet als de beste vriend van deze held van de revolutie, Victor Haldin, ontstaat een dramatische situatie. De lezer weet hoe de vork in de steel zit, de personen rondom Razumov richten al hun hoop en verwachtingen op hem, zien hem als verlosser en toekomstige held van de revolutie. Vooral de revolutionairen zijn scherp en vaak ook komisch gekarakteriseerd, zoals de feminist Peter Ivanovich, de geldschieter Madame de S., de barmhartige Samaritaan Tekla, de moordenaar N.N. en de reiziger Sophia Antonovna.

De vorm van het verhaal, de leraar Engels die alles vertelt, doet soms wat geforceerd aan, soms vraag je je af hoe hij de gedachten van Razumov kan raden en navertellen, maar de compositie is sterk en zet de lezer van tijd tot tijd handig op het verkeerde been. Hij is de Westerse buitenstaander die het verhaal vertelt maar niet alles kan begrijpen van hoe de Russische ziel werkt.

Toen Conrad het boek geschreven had, in 1911, was het verhaal al bijna historie. De ontwikkelingen in de Russiche revolutie hadden de situaties in zijn boek tot verleden tijd gemaakt. Toch is het als alle goede boeken nog verrassend actueel. De ideeën van Conrad over idealisme en revolutie en de zinloosheid van geweld zijn nog steeds scherp en maakten dat ik het boek geregeld na een paar hoofdstukken opzij moest leggen om de gedachten te overdenken.

vrijdag, augustus 22, 2008

Scabreuze versjes

Het is fascinerend en wonderlijk hoe het geheugen werkt. Vandaag doken ineens een aantal scabreuze versjes op in mijn hoofd. Ik herinner me ze van vroeger. Ik heb geen idee waar ze vandaan komen en van wie ik de teksten geleerd heb. Maar voor ik ze vergeet in de mist der tijd reproduceer ik ze hier.

Op een bed met stalen veren
Lag de cowboy met zijn vrouw
Hij wou het eens proberen
Maar het gaatje was te nauw

en:

Kut, zei de graaf en hij sprong op 't wief
Au, zei de vrouw, wat neukst dou stief
Dat mot, zei de edelman
Anders kom'n 'r geen kind'ren van

De laatste moet met Gronings accent uitgesproken worden, anders werkt het niet.

donderdag, augustus 21, 2008

Satellite

Tijdens het Hitlandfestival, volgende week in Hitland bij Nieuwerkerk aan den IJssel moet ik de monoloog Satellite nog een keer spelen. Dezelfde monoloog die ik in de afgelopenMuseumnacht op een bootje heb gespeeld. Ik moet de tekst opnieuw leren en ik heb totaal geen zin. Om de een of andere reden staat het me tegen. Ik ben druk bezig met Macbeth, met een stukje voor De Avond van het Korte Stuk, ik lees een spannend boek (Under Western Eyes van Joseph Conrad) en ik heb gewoon geen zin de tekst er opnieuw in te stampen. Om nog enigszins iets nieuws in de monoloog aan te brengen laat ik de gitaar die ik vorige keer gebruikte weg en daardoor voel ik me vrijer in mijn acteren. De vorige keer gaf de gitaar mij steun omdat ik moeite had het liedje zonder begeleiding te zingen, nu ben ik goed in staat het a capella te zingen en voel ik me daardoor zekerder in mijn spel.
Natuurlijk doe ik toch plichtsgetrouw mee en repeteer ik (gisteravond) met de regisseur en de twee andere spelers. Ik ben onder de indruk van mijn mannelijke monoloog-collega die ondanks het feit dat hij de tekst slecht geleerd heeft toch een indrukwekkende rol neerzet. Ook de ideeën die de regisseur inbrengt spreken me aan. Maar waarom heb ik dan geen zin?

Eerste lezing

We lezen Lady Macbeth en het is te lang. Meer dan een uur zijn we aan het lezen en de eenakter mag maar drie kwartier duren. Dus ik moet terug in het schrijfhok om toch nog te zien een kwart van de tekst er uit te krijgen. Geen gemakkelijke opgave want het stuk is al tot zijn essentie teruggebracht. Er moet nu ergens een hele verhaallijn uit. Ik ga mijn best doen. Volgende week moet het klaar zijn want dan wil ik met de spelers onmiddellijk volgend op de eerste lezing een eerste doorloop doen. Dat wordt spannend!

Foto: Orson Welles als Macbeth

vrijdag, augustus 15, 2008

Lady Macbeth

Ik maak mijn bewerking van Macbeth af en noem hem: Lady Macbeth. De actie concentreert zich in mijn versie geheel op Lady Macbeth. Ik hoop dat het stuk niet te lang is en ook dat het niet te kort is zodat niemand er meer iets van snapt als het gespeeld wordt. Als ik een plaatje zoek van de bewuste hoofdpersoon ontdek ik dat er een solotheaterstuk is gemaakt onder de titel Lady M. Hoofdpersoon is niet de genoemde Lady maar de hofdame die Lady M. betrapt tijdens haar laatste en fameuze slaapwandelscène waarin ze last heeft van haar geweten en ongewild alle misdaden bekent die haar man heeft begaan om op de troon te komen en daar te blijven. De moord op de koning, op Banquo, op Lady Macduff en haar kinderen. Daarna stuur ik het op naar de spelers. Dinsdag is de eerste repetitie.

Foto: de hofdame zonder bloed aan haar handen maar met mooie blauwe handen.

woensdag, augustus 13, 2008

Röling: Misdaad bij Shakespeare

Weer een boek uit over Macbeth. Misdaad bij Shakespeare gaat over de criminologische betekenis van Macbeth zoals de ondertitel luidt. Een interessant werkje, geschreven met de figuur van Hitler en diens misdaden in het achterhoofd die toen dit boek geschreven werd nog maar pas van zijn troon was verstoten. Het meest verwonderlijke vond ik de constatering dat in de tijd van Macbeth het vermoorden van de koning door een neef helemaal geen misdaad was. In de periode van tweehonderd jaar waarin ook het stuk Macbeth speelt werden alle koningen vermoord door neven die hun plaats op de troon wilden veiligstellen. In de tijd van Shakespeare was het ondertussen gewoonte geworden dat koningen door erfopvolging in rechte lijn opgevolgd werden. De heksenvervolging was in volle gang en de koning had een boek geschreven over heksen en het gevaar daarvan. Ook had de koning Schotland en Engeland verenigd. Vandaar dat Shakespeare een stuk schreef dat de koning wel moest behagen.

Het grootste deel van het boek gaat over de psychologische gevolgen van de misdaden voor de hoofdpersonen. Macbeth kiest de weg van kwaad tot erger, hij begint met een moord die hij eigenlijk niet wil plegen op een manier die niet bij hem past, hij vermoordt de goede koning Duncan in zijn slaap. Maar daardoor kan hij niet meer slapen en hij verbaast zich over de grote hoeveelheid bloed die Duncan in zich heeft. Maar bloed leidt tot meer bloed, totdat hij uiteindelijk waadt in het bloed.

Op Lady Macbeth die in mijn bewerking het hoofdpersonage wordt heeft de stroom van moorden een ander effect. Zij is in het begin de keiharde en ijskoude en gaat tenslotte ten onder aan de werking van het geweten dat ze toch blijkt te bezitten. Slaapwandelend dwaalt ze door het kasteel en stort zich tenslotte van een van de torens van het kasteel.

dinsdag, augustus 12, 2008

I'm not there



Zes mensen spelen Bob Dylan, waarvan één een vrouw is. Een spannende constructie en goed passend bij de hoofdpersoon, Bob Dylan, de ongrijpbare popheld, Mysterious Bob, His Bobness, Alias in de film Pat Garrett & Billy the Kid. Het nadeel is dat je je niet echt identificeert met al die versnipperde personages, waardoor de film uiteindelijk enigszins afstandelijk blijft. Er zijn heerlijke scènes, vooral de scène met The Beatles in een park, met een echo uit de film A Hard Days Night. Sowieso is de interessantste periode die waarin Cate Blanchett de rol speelt van Jude Quinn (alle personages hebben een aan Bob Dylan ontleende naame, geen van hen heet Bob Dylan, zelfs niet Robert Zimmerman). Woody Guthrie (de jonge Dylan), Billy the Kid (de oude Dylan), Jack Rollins (de succesvolle protestzanger die zich bekeert tot het geloof en Pastor John wordt), Arthur Rimbaud en Robbie Clark (Dylan als acteur en echtgenoot). Een intrigerende caleidoscoop, een wervelwind van beelden waarin Cate Blanchett het meest opvalt en waarvoor ze niet onterecht vele prijzen heeft gewonnen.

maandag, augustus 11, 2008

Le conseguenze dell'amore

Omdat in de vakantie de theaters gesloten zijn is dit traditioneel mijn filmtijd. De bioscopen herhalen de highlights van het afgelopen seizoen en daar zitten altijd wel films tussen die ik graag nog eens wil zien. In Lantaren/Venster draait een selectie moderne Italiaanse films, in Cinerama eenzelfde soort selectie muziekfilms. Op woensdag gaan we naar Le conseguenze dell' amore, op zondag naar I'm not there.

Een man zit al acht jaar lang te wachten in de lobby van een Zwitsers hotel. Hij speelt een potje kaart met de buren en de eigenaar. Maar waarom hij daar zit blijft lang onduidelijk in deze mooie en trage Italiaanse film. “Ik ben niet frivool”, zegt de hoofdpersoon op een gegeven moment. “Alleen mijn naam is frivool, Titto di Girolamo.” Hij is keurig, zegt bijna niets, vertelt zijn geheimen niet aan de eigenaar van het hotel als die daar om vraagt. Hij is gescheiden, maar zijn volwassen kinderen willen niet met hem praten. Hij lijdt aan slapeloosheid en luistert 's nachts de buren af met een stethoscoop. Zijn dagen glijden in eenderheid voorbij. Zijn broer komt langs en vertrekt weer zonder dat hij een zinnig woord uit zijn zwijgzame broer heeft kunnen trekken. Het enige wat hij doet is hem attenderen op het meisje achter de bar, tot wie hij al twee jaar lang geen woord heeft gericht. Dan schrijft hij op een briefje: “Les voor de toekomst: onderschat nooit de gevolgen van de liefde.”
Het scenario zit ingenieus in elkaar. Allerlei lijntjes worden heel subtiel aan elkaar geknoopt. Het afluisteren van de buren, het achteroverdrukken van 10.000 dollar. Een geweldig acterende hoofdpersoon. De triomf van de liefde.

zondag, augustus 10, 2008

Wennen

Behalve dat ik moet wennen aan Nederland moet ik ook weer wennen aan het bloggen. Voor de vakantie was ik gewend om (bijna) iedere dag iets te schrijven, nu moet ik de draad weer oppakken. Het lijkt alsof ik niets weet om te schrijven, maar dat is niet waar. Er gebeurt genoeg. Ik zie een prachtige Italiaanse film in Lantaren/Venster (Le conseguenze dell'amore), een grappige Franse film op televisie (Le silence est d'or) en gisteravond op tv een intrigerende Italiaanse nachtfilm (Non ti muovere). Zo blijf ik in Zuid-Europese sferen terwijl overdag het normale Hollandse leven zich voortzet met werken op de universiteit. Op vrijdag werk ik langdurig aan de voorbereidingen van Macbeth, volgende week dinsdag starten de repetities. Ik denk dat het vanzelf zal terugkomen.
Foto: Le conseguenze dell'amore

dinsdag, augustus 05, 2008

Terug

Ik ben terug van vakantie en moet nog wennen. Wennen aan Nederland. Meer dan twee weken mooi weer in Italië en onmiddellijk als we terug zijn begint het in Nederland te regenen. Nederland is kil en koud, modern en lelijk.
Gisteren waren we op de verjaardag van mijn schoonvader in een prachtig kerkje in Schokland, maar de eenvoud van zo'n protestants kerkje is toch niet te vergelijken met de pracht en praal van de katholieke kerken, kathedralen en basilieken in Toscane en Umbrië. Vooral de San Pietro in Perugia heeft grote indruk op me gemaakt. Een duister hol, van onder tot boven beschilderd.
De hele zondag strijk ik het strijkgoed en kijk naar de vallende regen buiten. In Schokland schijnt de zon maar daar is het weer gewoon appeltaart en bitterballen. Het leven was niet gemakkelijk op Schokland voordat het in 1841 werd ontruimd op last van koning Willem III. Kinderen hoefden niet naar school, maar moesten al vroeg werken voor de kost.
Kopjes koffie, kerken, het weer, het eten, alles was heerlijk in Italië. Daardoor lijkt het alsof het leven daar alleen maar makkelijk was. Terug in ons eigen huis is alles weer gewoon en als altijd. Een vlak land. Mijn vlakke land, het land waar ik geboren ben. Maar het is weer even wennen.

zondag, augustus 03, 2008

Balzac: La duchesse de Langeais

Het tweede boek dat ik in mijn vakantie lees is La Duchesse de Langeais van Balzac. Om te kiezen welk boek is als tweede wil lezen, lees ik van de drie overgebleven boeken allemaal het eerste hoofdstuk. Dat maakt de keuze er geenszins makkelijker op. Het boek van Balzac heeft geen hoofdstukken, gaat aan een stuk door, maar daarvan lees ik het eerste gedeelte voordat het boek terug gaat in de tijd. Omdat het het laatste is van de drie waarin ik begin lees ik daarin door.

In dat eerste gedeelte komt de mannelijke hoofdpersoon, een generaal in het Franse leger dat de koning van Spanje moet terugbrengen op diens troon, terecht in een nonnenklooster op een eiland tussen Spanje en Noord-Afrika en vindt daar zijn verdwenen geliefde terug die nu opgesloten zit in het klooster. Daarna begint het verhaal hoe en waarom zij daar terecht is gekomen en tenslotte onderneemt Armand de Montriveau, de generaal, een stoutmoedig plan om de als non Thérèse ingetreden Antoinette, de hertogin van Langeais, te bevrijden.

Het is een spannend en zeer romantisch en avontuurlijk verhaal en toen ik het las dacht ik: echt iets voor een film. Wat blijkt? Het is vorig jaar nog verfilmd onder de titel Touchez pas à la hache (Raak de bijl niet aan, van Jacques Rivette, onder de ook door Balzac oorspronkelijk gebruikte titel. Hij schreef drie versies). Maar ook in 1942 werd het al verfilmd, met Edwige Feuillère in de vrouwelijke hoofdrol (zie foto).

Alles draait om La Duchesse de Langeais, een getrouwde vrouw die speelt met de liefde van Armand voor haar. Hij waarschuwt haar niet de bijl van de beul aan te raken om er niet door te worden getroffen. Als Armand haar vervolgens ogenschijnlijk in de steek laat beseft ze dat ze werkelijk van hem houdt, maar dan is het te laat. Het verhaal heeft een aantal spannende wendingen en een verrassende ontknoping die ik voor mensen die het boek willen lezen niet zal verraden.

zaterdag, augustus 02, 2008

Thomas Mann: Koninklijke Hoogheid

In de vakantie leg ik naar aanleiding van dit boek aan mijn Oudste Dochter uit wat mijns inziens voor de oppervlakkige beschouwer het verschil is tussen Engelse, Franse en Duitse boeken. Engelse boeken zijn vaak grappig, lichtvoetig en geschreven met gevoel voor understatement, Franse boeken zijn filosofisch, romantisch, met gevoel voor het grote gebaar geschreven en Duitse boeken zijn grondig, breedsprakig en ernstig. In mijn vakantie was ik in gezelschap van vier boeken: een Frans (La Duchesse de Langeais), een Duits (Koninklijke Hoogheid), een Pools-Russisch (Under Western Eyes) en een Italiaans boek (De Vrouw van Rome). Aan de laatste twee boeken kwam ik niet toe, over het eerste later meer.
Koninklijke Hoogheid telt circa 300 pagina's waarvan de eerste helft voornamelijk inleiding zijn tot wat in de tweede helft gebeurt met de koninklijke hoogheid uit de titel. Klaus Heinrich, troonpretendent van een klein Duits hertogdom, is de broer van regerende vorst Albrecht II. Omdat deze ziekelijk is en weinig zin heeft in zijn representatieve taken laat hij die taken over aan zijn broer die hierdoor een hol en leeg leven leidt als symbool. Actueel is het boek zeker als je het vergelijkt met het leven dat iemand als Willem-Alexander leidt en zeker op het moment dat hij verliefd wordt op de Amerikaanse Imma Spoelman, een charismatische jongedame die net als Maxíma onmiddellijk de harten van het volk weet te veroveren. Zij komt halverwege het boek opdagen en geeft het dan pas schwung. Maar het boek is te lang, te saai en te breedsprakig. Het laat op een geweldige manier de machinaties achter de schermen van de regering zien, de ministers die de emoties en passies op een rationele manier in goede banen weten te leiden met veel inzicht in wat op de lange duur voor het volk en het land het beste is, iets wat bij de meeste hedendaagse regeringen lijkt te ontbreken.
Het boek is verfilmd in 1953 en ik vermoed dat de film zich concentreert op het verhaal en het uitleggerige van het boek vermijdt. Als Thomas Mann het boek had ingekort tot een novelle van de lengte van De Dood in Venetië had het zeker aan kracht gewonnen. Nu doet het erg ouderwets en gedateerd aan.