zondag, januari 25, 2015

Robert Crumb: The Weirdo Years


Een van de beste en scherpste cartoons die verscheen naar aanleiding van de aanslag op Charlie Hebdo was van Robert Crumb, waarop hij zelf een tekening toont van 'de kont van Mohammed'. Daarmee het bewijs leverend dat hij niets aan scherpte heeft verloren, nog steeds overal de spot mee drijvend. Voor een echte satiricus is geen enkel huisje heilig. Zo eindigt deze verzameling strips van Robert Crumb met twee korte angstvisioenen, als de negers en wereld overnemen en als de joden de wereld overnemen. Waarin hij de spot drijft met alle stereotypen die wij van negers en joden hebben en waarbij hij tegelijk de latino's, Chinezen en blanken meeneemt. Ondanks dat moslims niet genoemd worden (het was begin tachtiger jaren dat Crumb deze strip tekende) zijn deze angsten nog steeds actueel.

Ik had al jarenlang geen stripboek meer gekocht toen ik dit boek voor mezelf aanschafte. Ik kreeg wel eens een stripboek van mijn broer, de striptekenaar G. Wasco, maar zelf was ik al tijden lang gestopt met het kopen van strips. De meeste stripverhalen vond en vind ik nog steeds variaties op dezelfde thema's en interesseerden me niet. Maar ongeveer een jaar geleden wilde ik dan toch ineens een stripboek graag hebben. Dit The Weirdo Years van Robert Crumb en het kostte me een jaar om dit rustig en aandachtig helemaal uit te lezen.

Het is een ongelooflijk rijk boek met een grote diversiteit aan verhalen en tekeningen. Het bevat alle 28 omslagen van alle nummers van het tijdschrift Weirdo en alle strips die Crumb voor dit blad maakte in de twaalf jaar dat het bestond tussen 1981 en 1993. Fotostrips, historische verhalen zoals een stripversie van de Boswell-dagboeken, verhalen over de vrouwelijke stripfiguur Mode O'Day, autobiografische verhalen over de neuroot Robert Crumb zelf, cartoons, een rijk geschakeerd beeld van het soort strips waarom Robert Crumb over de hele wereld zo beroemd is.

Opgekomen als zogenaamde underground-tekenaar heeft hij zich met zijn geweldige talent ontwikkeld tot een allround-graficus. Een kaartspel bestaande uit afbeeldingen van beroemde accordeonisten van over de hele wereld, het boek Genesis, schetsen op placemats, de belettering van omslagen van tijdschriften, hij doet alles en alles is even indrukwekkend. Maar het is niet alleen uiterlijke schijn. Zoals ik in de eerste alinea al schreef, de pen van Robert Crumb blijft inhoudelijk ook altijd scherp.


zondag, januari 18, 2015

Joke Holwarda: Maan op de heenweg


Al eerder was ik onder de indruk van de stijl van schrijven van Janneke Holwarda na het lezen van Zeesteen, haar debuut. Haar tweede boek heet Maan op de heenweg dat is gebaseerd op de herinneringen van haar moeder aan wie ze met dit boek een stem heeft willen geven. Dat doet ze op indrukwekkende wijze.

Al in de proloog wordt duidelijk dat Aly, de moeder van Dirkje, de hoofdpersoon, alcoholiste is, en dat is nog niet alles. Aly is een onverantwoordelijke vrouw die niet voor haar kind, en later kinderen, kan zorgen. Tussen alle ellende probeert Dirkje haar weg te volgen en Holwarda beschrijft het in krachtige poetische beelden.

Vader is kleermaker, moeder maakt hoeden, maar tijdens de crisis van de dertiger jaren van de vorige eeuw wordt het voor beiden steeds moeilijker de eindjes aan elkaar te knopen. Dan verdwijnt vader plotseling en wordt een tweede kind geboren. Dat maakt het leven nog gecompliceerder. Het enige lichtpuntje in het leven van Dirkje is haar vriendschap met de drieling. Drie meisjes die een vierde nodig hebben als vriendin 'want dat maakt alles makkelijker'. De eerste ontmoeting met deze drie zussen is een surrealistische gebeurtenis waarbij je je afvraagt of Dirkje, achter op de fiets bij haar moeder, waakt of slaapt.

Een ander vreemd element is de Indische bediende van haar oma, naar wie zij is vernoemt. Als een oosterse tovenaar wandelt hij door het verhaal en met de dood van oma verdwijnt hij weer even mysterieus.

Een bijzonder boek en een mooi monument ter herinnering aan de moeder van de schrijfster.

zaterdag, januari 17, 2015

Paolo Giordano: Het zwart en het zilver

Allemaal hetzelfde, die kankerverhalen. Ergens in het boek wordt het gezegd. Ook ik ken er diverse, kankerverhalen, Het Jaar van de Kreeft, Turks Fruit, Love Story, de film Terms of Endearment. Het ene indrukwekkender dan het andere. Sommige te sentimenteel zoals laatstgenoemde film.

Dit boek Het zwart en het zilver draait om de ziekte van Signora A., de vrouw die als hulp het huishouden komt reden van Nora, de ik-figuur en hun in eerste instantie nog ongeboren zoontje Emanuele, als Nora tijdens de laatste maanden van haar zwangerschap het bed moet houden. Ze blijft bij hen en wordt steun en toeverlaat van het prille gezin. Met strakke hand regelt Babette, de bijnaam die ze krijgt, vernoemd naar de hoofdpersoon uit Babette's feest van Karen Blixen, alles in het huishouden van de twee werkende ouders. Tot ze ziek wordt.

Er wordt kanker geconstateerd en al vrij snel is duidelijk dat het niet goed zal aflopen. De lezer wordt door de naamloze echgenoot die het verhaal vertelt al in de eerste alinea op de hoogte gesteld dat Signora A. de wereld zoals wij die kennen verlaten heeft. Daarin verschilt het direct al van andere kankerverhalen waarin de geschiedenis lineair verloopt met als uitkomst de dood van de zieke.

Tegelijk is het verhaal een inkijk in de geschiedenis van het gezin, de ups en downs van een huwelijk met een jong kind. De mannelijke hoofdpersoon is een zwartkijker bij wie zwart levenssap door de aderen vloeit en die last heeft van depressies, zijn vrouw is het zilver uit de titel, luchtiger, vitaal en bij haar vloeit kwikzilver door de aderen. De man is natuurkundige en apostel van de harde wetenschap, Nora heeft een meer holistische levensvisie. Dat botst en op een gegeven moment lijkt het huwelijk uiteen te zullen spatten, op de klippen te lopen.

Dat Signora A. overlijdt en dat het trio uiteindelijk zonder haar verder zla moeten is wat vanaf de eerste pagina vaststaat maar daartussenin ligt een prachtige novelle over liefde en verlies. De strijd om te behouden wat je hebt, de angst om alles te verliezen worden in dit boekje door Paolo Giordano prachtig weergegeven.

NTGent: Cyrano


Als Kerstvoorstelling speelde het Rotheater De zere neus van Bergerac, een bewerking van de klassieker Cyrano de Bergerac. Dat was een erg vermakelijke voorstelling met mooie Franse liedjes waarover ik nog niet eens heb geschreven.

Nu speelt NTGent een bewerking van hetzelfde stuk van Edmond de Rostand, gemaakt door Bernard Dewulf. Slechts drie spelers telt de bewerking, Cyrano, Roxane en Christian. In de hoofdrol Bert Luppes. Het verhaal is bekend, Cyrano die zichzelf lelijk vindt vanwege zijn grote neus, leent zijn woorden aan Christian die knap is maar dom. Gezamenlijk zijn zij de geliefde van Roxane, de ene heeft het brein, de ander de fysionomie.

Regisseur Julie Van den berghe ensceneert het stuk in en rondom een ouderwetse caravan waarvan aan een kant de lange wand is weggenomen. Ook wordt er veel gewerkt met live camerabeelden, gemaakt door de spelers, die vervolgens op de andere lange wand van de caravan worden gebeamed.  Er is spannende elektronische gitaarmuziek en An Miller als Roxane zingt Franse liedjes in verschillende vermommingen, onder andere als Melina Mercouri.

Maar de voorstelling draait om de titelheld, Cyrano, die het meest aan het woord is en bijna geen moment van het toneel verdwijnt. Trekken de andere twee zich nog wel eens terug in de caravan, Cyrano blijft in de buurt en beschouwt wat er op toneel zonder hem gebeurt. Is Cyrano een verzinsel en zo ja, van wie? Van hemzelf? In het eerste beeld zet Cyrano zijn Roxane, in de deur van de caravan, steeds in andere poses, net zo lang tot het goed is.

In Cyrano draait het om de vraag of liefde gaat om uiterlijk of innerlijk of om allebei. In eerste instantie is Roxane verliefd op het uiterlijk van Christian maar uiteindelijk realiseert ze zich dat ze de woorden van Cyrano belangrijker vindt dan dat uiterlijk. Bernard Dewulf bewerkte de klassieker erg mooi tot een stuk waarin het met name draait om de filosofieen van Cyrano die door Bert Luppes prachtig worden behandeld, als een gepijnigde held die zijn meisje aan zijn beste vriend moet afstaan.

Maar altijd al fan van Bert Luppes ben ik nog het meest verrast door het spel van An Miller die als een vlinder van de een naar de ander fladdert, al zingend en dansend.

zaterdag, januari 10, 2015

TG Amsterdam: Maria Stuart

Twee gerenommeerde actrices, twee koninginnen van de Nederlands/Vlaamse toneelwereld samen op het toneel als twee rivaliserende koninginnen in het stuk Maria Stuart van Friedrich Schiller bij TG Amsterdam onder regie van Ivo van Hove. Halina van Reijn en Chris Nietvelt spelen de twee koninginnen, respectievelijk Maria Stuart en Elizabeth I, the virgin queen. De recensies beloven vuurwerk dus dat moet ik zien.

Ik voel me niet al te lekker als ik naar de schouwburg fiets maar ondanks de belofte van guur weer verman ik me en rijd zonder nat te worden naar het Schouwburgplein. In de foyer op het grote scherm beelden van cartoons van Charlie Hebdo naar aanleiding van de aanslag van de dag daarvoor in Parijs. Voordat de voorstelling begint komen alle spelers op en neemt Hans Kesting het woord. Hij houdt een korte rede over de vrijheid van meningsuiting en vraagt een minuut stilte voor de slachtoffers. Iedereen staat op en is een minuut lang stil. Indrukwekkend en terecht dat hier even aandacht voor wordt gevraagd.

Dan begint de voorstelling. In een sober decor, een bruine achterwand met daarop van tijd tot projecties en een deur in het midden, met daarvoor een kale lichtbruine vloer en daarop twee banken van glas en staal, wordt de tragedie gespeeld. De drie dames, twee koninginnen en een min, in zwarte jurken, netkousen en op stilettohakken. De heren van het hof in strakke donkerblauwe pakken.

Er wordt over het algemeen ingetogen gespeeld maar met grote lading en spanning. Grote lappen tekst maar zo helder en goed te volgen gebracht dat ik me twee en een half uur lang geen moment verveel en mijn gedachten geen moment afdwalen. Dit is hogeschooltheater. Alle intriges en plotwendingen komen tot hun recht. Ondanks het serieuze en het strenge van de voorstelling is er plaats voor humor. Op die momenten moet ik even denken aan de voorstellingen van Jan Decorte, die klassieke voorstellingen weliswaar op een geheel andere wijze brengt maar wiens stijl van ensceneren soms toch op wonderlijke wijze overeen komt met de stijl van Ivo van Hove. Geen van de spelers, jong of oud, laat een steekje vallen en van tijd tot tijd worden we verrast door een prachtig beeld zoals van de zelfmoord van Mortimer met behulp van zijn colbert.

Helemaal aan het einde worden we nog verrast door twee prachtige jurken als de koninginnen één voor één opkomen in de jurken die we van de historische illustraties van hen kennen, Mary Queen of Scots en Elizabeth, the Virgin Queen.

Maar niet alleen de twee koninginnen zijn geweldig, met name het hele ensemble maakt deze Maria Stuart tot een geweldige voorstelling.

vrijdag, januari 09, 2015

Tegen de stilte

Omdat ik het te stil vind in het huis van mijn ouders ga ik de straat op. Ik ga op weg naar Belgisch biercafe De Pintelier, volgens hun website dit jaar uitgeroepen tot beste cafe (van wat? Groningen, Nederland, de wereld?). Ik kom daarbij langs het cafe op de hoek. Jarenlang heette het Bellevue maar sinds ongeveer een half jaar heet het Cafe De Boer. Mijn vader heeft er vlak na zijn diensttijd begin jaren vijftig een keer een glas bier gedronken met een dienstkameraad die hij op straat tegenkwam. Nu wonen mijn ouders al jarenlang om de hoek. Voor de deur staat een groepje rokers dat er op aandringt dat ik even binnen kom. Er is zelfs live-muziek, wordt mij door De Man Met De Bril beloofd. Mensen van onze leeftijd, zegt een blonde dame, klein en gezet, ze moet naar mij opkijken. En als ik wil kan ik ook nog zelf de microfoon pakken en iets zingen. Ik stel mijn plan om naar het biercafe te lopen even uit en ga naar binnen. Ik ben benieuwd.

Vooraan zit aan een grote leestafel een grote groep studenten. Aan een andere grote tafel zitten drie vrouwen, inderdaad rond mijn leeftijd, verwikkeld in een moeilijk gesprek. Hun hoofden dicht bij elkaar praten de twee op de flanken in op degene die in het midden zit. Aan twee hogere tafels zitten twee stellen. Een opvallende hoogblonde dame met krullend haar draagt een zwarte bril met groot montuur. Een kleine dikkerd met lang stijl blond haar en een klein glimmend juweeltje in haar neus. Is dat dezelfde vrouw die mij vertelde dat ik zelf ook een lied kon zingen? De mannen hebben grijs haar en baarden. Achterin het cafe staat een microfoon opgesteld en daar vlakbij hangen wat mannen en vrouwen aan de bar. Ik vraag me af wie de artiest is. Er is een jonge man bij. Zou hij de zanger zijn, vraag ik me af.

Nadat ik een tijdje aan de bar heb gestaan, drinkend van mijn bier, word ik gewenkt door De Man Met De Bril. De man die mij naar binnen heeft gepraat met de belofte van live muziek. Ik loop naar het andere einde van de bar, de kant waar de microfoon staat opgesteld. Daar zit een man van ongeveer mijn leeftijd met wit haar, een snor en een sikje. Dat is de zanger. Hij deelt visitekaartjes uit. Menno Joosten. Hij speelt ouderwetse liedjes, vertelt hij. Eagles, Creedence, Johnny Cash, Neil Young. Nieuwe nummers daar houdt hij niet zo van. Net op dat moment klinkt 'Happy' door de speakers in het cafe. Verschillende bezoekers zingen mee. Blijkbaar is het publiek het niet helemaal met hem eens en kan dat een modern lied ook waarderen.

De Man Met De Bril spoort de zanger aan te gaan zingen. Liefst iets van Creedence Clearwater Revival want daar is hij een fan van. Menno Joosten gaat van start met een matige versie van 'Heart of Gold' van Neil Young. Zijn gitaar klinkt niet lekker, iets te hard ook. De teksten leest hij van papier. Na een paar nummers houd ik het voor gezien. Ik reken af, groet iedereen vriendelijk en ga verder. Op zoek naar De Pintelier. Eens kijken of dat een beter cafe is.