dinsdag, september 29, 2015

Festival De Keuze #04: Helpdesk

Mijn voorlopige hoogtepunt na vier voorstellingen in Festival De Keuze is Helpdesk van Wunderbaum. Niet omdat het zich op de hoogste locatie afspeelt, namelijk op de 31e verdieping van De Rotterdam, het megagebouw van Rem Koolhaas, maar omdat er op hoog niveau wordt geacteerd door Wine Dierickx.

Zij speelt Karen Vandeputte een helpdeskmedewerker die iedereen overal mee kan helpen. De eerste beller adviseert ze bij het aanschaffen van een jurk. Daarna volgen gesprekken met een onzekere vrouw die naar een borrel moet waarbij een minister aanwezig is en die advies nodig heeft hoe zich daar te gedragen. Met een man op zoek naar een escort in Japan, een dame die een kinderpartijtje wil organiseren, geld lijkt geen probleem bij deze personen. Het grappigste gesprek is met Bryan, een man zonder gevoel voor humor. Tussendoor oefent Karen haar intonaties, ze spreekt een zin en gelijk daarna krijgen we die als opname nogmaals te horen. Ook kan Karen met een kort gebaar van haar hand een muziekje onder het gesprek zetten of het geluid van fluitende vogeltjes. Even gemakkelijk zet ze dat geluid weer uit ook. In de slotscène wordt Karen echt vilein als ze een gesprek voert met een lerares Duits uit Hoorn, net zo eenzaam als zijzelf is.

Het publiek heeft headsets op, net als Karen, en zo horen wij de bellers en Karen haarscherp, luid en duidelijk. Er is geen echt verhaal. Eigenlijk bestaat de voorstelling uit losse scènes die telkens ontsporen en langzamerhand steeds grimmiger worden. En we zien hoe Karen zich alleen voelt op haar hoge positie, ver boven de wereld verheven. Niet dat de locatie veel toevoegt aan het verhaal. Nu is het voor het publiek leuk om eens bovenin De Rotterdam te zijn. Maar op vier hoog had de voorstelling hoogstwaarschijnlijk hetzelfde effect gehad.

Daarnaast vroeg ik me af hoe Wunderbaum vindt dat de voorstelling in hun New Forest past. In zekere zin is Helpdesk een ouderwetse voorstelling met een ook al enigszins ouderwets thema. Het thema deed me sterk denken aan de film Talk Radio waarin een radiopresentator 's nachts met zijn bellers praat. De techniek ontwikkelt zich maar de menselijke relaties blijven hetzelfde. Iedereen heeft liefde nodig, zelfs een schijnbaar oppermachtig wezen als een radiopresentator of een helpdeskmedewerker die alles kan regelen.

maandag, september 28, 2015

Festival De Keuze Intermezzo: ContactGonzo

Vier vechtende mannen. Dat is in drie woorden verteld de performance Untitled Movements van ContactGonzo uit Osaka, Japan. Het is gewelddadig, het is grappig, het is fascinerend. Het lijkt op elkaar uitdagen, het elkaar vlooien maar dan bijzonder agressief. Er wordt keihard met twee vuisten op borsten gestompt en er wordt met de vlakke hand in het gezicht geslagen. De mannen springen op elkaar, vallen tezamen op de grond. Er wordt met een kleine wegwerpcamera in het gezicht geflitst. Er wordt met flessen water gegooid zonder elkaar te raken. Een plastic bakje met kersen schuift razendsnel over de vloer nadat het door een beweging van de hand van een van de mannen tussen de vechtende mannen door wordt geschoven. Vreemde details in deze performance. Sommige mensen kijken vol afgrijzen toe, anderen vol verbazing of verwondering. De mannen voeren hun act uit tussen het publiek van Festival De Keuze in de hal van de Rotterdamse Schouwburg. Op een gegeven moment pakken de mannen hun truien, hun tassen, zetten hun petjes weer op en vertrekken weer met hun vieren alsof er niets is gebeurd. Vier vrienden op doorreis die even zitten te dollen. Toch doen ze dit drie dagen achter elkaar op het festival. Steeds opnieuw en in nieuwe variaties. Bijzonder. Japans ook.

Festival De Keuze #03: Blind Cinema

Blind Cinema van Britt Hatzius is de voorstelling waar ik van te voren het meest nieuwsgierig naar was. Hoe ervaar je een film als je hem niet kunt zien is het uitgangspunt. De bezoekers krijgen na binnenkomst een blinddoek voor en krijgen vervolgens een film voorgeschoteld. Maar geen nood schrijft het persbericht, achter je zit een kind dat beschrijft wat jij ziet. Een intrigerend idee.

Iedereen in de zaal is voordat het begint al een beetje giechelig en opgewonden. In de zaal is elke even rij leeg waar straks de kinderen zullen plaatsnemen.Ieder kind bedient twee volwassenen met behulp van een ingenieuze buis die aan het einde splitst in twee hoorns. Aan iedere hoorn kan een volwassene luisteren.

De regisseuse vertelt in het Frans wat de bedoeling is en wordt vertaald door een schouwburgmedewerkster. Straks komen de kinderen om ons te blinddoeken en te vertellen wat we zien. De kinderen hebben de film niet eerder gezien. Tenslotte wenst ze ons een fijne voorstelling en komen de kinderen in een lange rij de zaal binnen. Meest meisjes en enkele jongens.

Achter mij en mijn buurvrouw neemt een meisje met blond haar in een blauwe jurk met witte stippen plaats. Ze geeft ons allebei een blinddoek. Ook helpt ze mijn met het vastmaken van de blinddoek. Op het filmdoek voor ons is ondertussen een zwart vlak met bewegende witte stippen te zien.

Dan begint het. De eerste film gaat over een jongen die in een boek leest. Ik moet eerlijk bekennen dat ik de verhalen niet goed kon volgen. Na de eerste film horen we een hoop gerommel wat ik interpreteer als dat de kinderen van plaats wisselen. Na die wissel is de stem zachter en dit kind vertelt minder details dan het eerste. Ik denk dat het een jongetje is maar dat weet ik niet zeker. Want er vindt nog een wissel plaats en aan het einde als de blinddoek afgaat zit er weer een meisje achter ons.

Het spannendste verhaal is dat over een kind dat in een bos een eng harig monster ontmoet met gele ogen. Gelukkig heeft het wezen geen kwaad in zin en loopt het allemaal goed af. Ondanks dat ik de verhalen niet goed kan volgen, geen idee heb of de film een tekenfilm of een echte film is, is het een wonderlijke ervaring deze cinema voor blinden. Dat geldt voor iedereen want het duurt enige tijd voordat het publiek opstaat. Overdonderd door wat het heeft meegemaakt.

Als we de zaal verlaten geven alle bezoekers de kinderen die in een lange rij bij de uitgang staan allemaal een high five en bedanken hen voor de ervaring.

zondag, september 27, 2015

Festival De Keuze #02: Archive

De tweede voorstelling op dezelfde dag (de vrijdag) is Archive van Israëlische choreograaf Arkadi Zaides. Hij heeft uit het archief van filmbeelden gemaakt door bewoners van de Westbank (twintig kilometer van waar hij woont, in Jeruzalem) een compilatie gemaakt en laat die zien. Op de beelden zijn slechts Israëli's te zien, vertelt hij ons vooraf. Dan laat hij een aantal tekstdia's zien waarop wordt uitgelegd dat de films gemaakt zijn door camera's uit te delen aan de bewoners van de Westbank met de uitnodiging die camera's te gebruiken. Wat we vervolgens zien zijn opnamen van kolonisten die er alles aan doen om de bewoners het leven zuur te maken. Ze gooien met stenen, steken stukken land in brand, maken ruzie met activisten en met de politie. Tijdens het Purim feest worden zelfs de kinderen dronken en vallen de bewoners lastig.

Arkadi Zaides zou geen choreograaf zijn als hij niet iets met deze beelden zou doen. Hij mengt zichzelf in de film als driedimensionale medespelers en laat de films soms loopen en beweegt mee. De eerste tijd zonder geluid maar na een tijdje roept en schreeuwt hij mee met de kolonisten. Dit levert een fascinerende choreografie op. Aan het einde gaat hij in de weer met een loopstation en ontstaat een soort choreografie van geluid. Dat laatste gaat me iets te lang door en vind ik minder interessant dan de bewegingen.

Niettemin een fascinerende voorstelling.

Festival De Keuze #01: CPR Practice

De voorstelling CPR Practice van de Zuid-Koreaanse choreografe/performer Geumhyung Jeong begint veelbelovend. Op het toneel ligt een zogenaamde CPR oefenpop en we horen in- en uitademen. Ik had nog nooit gehoord van CPR maar even zoeken op internet leert dat dit cardopulmonary resuscitation betekent, ofwel het opnieuw op gang brengen van het hartritme bij iemand die een hartaanval heeft gehad.

Het publiek zit in een V-vorm, twee rijen dik, en tussen de twee benen van de V ligt de pop op een wit matras, het onderlichaam bedekt door een blauw laken. Om hem heen staat wat apparatuur en op een soort kapstok hangt een beige sweater.

Na enige tijd wachten komt een vrouw op die tergend langzaam naar de man loopt. Vlak voordat ze bij hem is maakt ze een bocht en begint zich uit te kleden. Als ze helemaal naakt is, gaat ze naast hem liggen, haar hoofd tegen zijn borst, waarop enkele plukjes zwart haar geplakt zitten.

Als dit enige tijd geduurd heeft pakt ze de arm van de pop, die gestrekt is en geen mogelijk heeft om te buigen. Ze laat de hand eerst over haar gezicht gaan. Daarna over haar borsten. Zo speelt ze een erotisch spel met de levenloze pop. Tot zover is de voorstelling spannend, alhoewel traag. Dan laat ze de hand van de pop over haar geslacht strijken, ze laat zichzelf vallen en op datzelfde moment stopt de ademhaling. Alarm!

Helaas stagneert de voorstelling daarna. Met man en macht probeert de vrouw de pop tot leven te wekken door op zijn borst te duwen, met verschillende apparaten, met een defibrillator. Van tijd tot horen we een mannen- of een vrouwenstem aanwijzingen geven. Maar ondanks de energie van de performer blijft het allemaal meer van hetzelfde.

Dan staat de vrouw op, buigt, het applaudiseert en de voorstelling lijkt afgelopen. Maar dan gaat ze door. Langzaam begint ze alle rotzooi die ze in het proces heeft gemaakt op te ruimen en het publiek blijft verbaasd zitten. Beetje bij beetje verlaten steeds meer bezoekers de zaal waaronder ik. Achteraf hoor ik van bezoekers die tot het einde bleven dat de vrouw alles netjes heeft opgeruimd en toen net als het publiek ook wegliep.

Wat mij betreft een teleurstellende voorstelling.

zondag, september 20, 2015

Ben Traven: De Witte Roos

Bij het lezen van de eerste pagina's van De Witte Roos van Ben Traven, uitgegeven door N.V. De Arbeiderspers, kreeg ik onmiddellijk het gevoel met een ouderwetse socialistische roman te maken te hebben. Reden natuurlijk waarom mijn opa, de vader van mijn vader, als sociaal-democraat van de oude stempel, een grote fan was van de mysterieuze schrijver.*

Het verhaal begint met de Condor Oil Company die alles in het werk stelt om de Mexicaanse hacienda (ranch) La Rosa Blanca (De Witte Roos) in handen te krijgen en daarbij vastloopt op de onverzettelijkheid van de eigenaar. Deze beschouwt alle bewoners van de hacienda als zijn kinderen en vindt dat hij goed voor ze moet zorgen. Het lijkt enigszins op het dorpje van Astérix, alle landerijen om hem heen zijn al ingepikt door de oliemaatschappij maar één klein stukje land blijft verzet bieden.
Dan verschuift de focus van de schrijver naar Mr Collins, de directeur-eigenaar van de Condor Oil Company en neemt ons mee in zijn geschiedenis. Dan blijkt het boek ineens bijzonder modern. De wegen van de directeur doen denken aan de hoofdpersoon van House of Cards, hoe deze de vakbonden tegen elkaar uitspeelt. De directeuren om hem heen zijn als de mannen in Dat kan niet waar zijn van Joris Luyendijk.

De handelingen van Mr Collins worden door Traven met een duivels genoegen, groot cynisme, sarcasme en veel humor beschreven. Daaruit blijkt dat Collins ook niet anders kan, hij is slechts een radertje in het kapitalistisch systeem. Hij heeft het geluk dat hij aan de goede kant van de medaille staat, maar hij is uiteindelijk net zo machteloos als de arme sloebers tegenover hem en is bijna gedwongen te doen wat hij doet. Maar zijn handelingen druipen van de hypocrisie. Hij doet zich voor als trouw lid van de kerk maar pleegt tegelijkertijd met meerdere danseresjes overspel. Eén dezer dames, Betty, dwingt hem tot daden die hem duur komen te staan. Als gevolg daarvan moet hij De Witte Roos wel te pakken zien te krijgen om te overleven.

Als hij die uiteindelijk op bijzonder oneerlijke wijze in handen krijgt via een handlanger, hoop je als lezer dat de daders worden gestraft en lange tijd lijkt het er op dat dit gaat lukken. Maar zoals altijd wordt de handlanger gestraft en blijft de opdrachtgever buiten schot.

Er zijn veel schrijvers die op dit moment worden herontdekt. Er is zelfs een speciale website en app aan gewijd, Schwob. Ben Traven is een schrijver die het verdiend om te worden herontdekt.

* Ben Traven is een van de meest mysterieuze schrijvers aller tijden. Niemand weet wie hij werkelijk was. Een Duitse anarchist, de Amerikaan Hal Crowes? Lees alles over de vermoedens met betrekking tot zijn identiteit op Wikipedia.

dinsdag, september 08, 2015

FC Bergman/Het Toneelhuis: Het land Nod


Het land Nod is het land van omzwervingen, het land waar Kaïn naar toe verbannen werd nadat hij Abel had doodgeslagen. Ook de nagebouwde Rubenszaal uit het Paleis van Schone Kunsten te Antwerpen is in deze voorstelling van FC Bergman en Het Toneelhuis, een plek van omzwervingen. Vreemde figuren belanden er zoals de man die eerst een cigaret opsteekt en zich daarna tot poedelnaakt uitkleedt. Zoals de vrouw die bij het aanschouwen van de grote kruisiging van Rubens eerst op de grond plast en daarna in katzwijm valt. De twee mannen die midden in de zaal een tentje opzetten. Maar rode draad door de voorstelling is het grote schilderij van Rubens (Christus aan het kruis, "De lanssteek") dat de zaal uit moet maar niet door de deur past. De conservator van dienst probeert eerst door middel van halsbrekende toeren het schilderij op te meten, probeert vervolgens 's nachts een stuk van het schilderij af te zagen maar wordt betrapt en legt tenslotte een dynamietlading aan boven de deur. Met name dit onderdeel brengt veel humor en slapstick in de voorstelling,

In de publiciteit wordt de voorstelling vergeleken met Orkater, met Pina Bausch, Castellucci, Tati en Jakop Ahlbom, maar mij deed het Vlaamse absurdisme het meeste denken aan theatergroep Radeis dat rond 1980 triomfen vierde in Nederland en Vlaanderen.

Een aanrader, nog te zien begin oktober in Groningen en eind juni 2016 in Brussel. Zie de speellijst op de site van FC Bergman.

donderdag, september 03, 2015

Leonora Carrington: De ovale dame


Leonora Carrington was schilderes en schrijfster en een van de laatste overlevenden van het surrealisme. Enige tijd was ze de geliefde van Max Ernst die ook de tekening heeft gemaakt op het omslag van dit boek, De ovale dame. Het boek is een collectie van een aantal van haar korte verhalen en het langere verhaal Beneden (En bas). Dat laatste is een verslag van haar verblijf in een krankzinnigeninrichting in Spanje het land waar ze na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en na haar scheiding van Max Ernst, terecht kwam.

Het zijn wonderlijke en surrealistische verhalen waarin dieren spreken, mensen verliefd zijn op reeds lang overledenen, en onaangename zaken als bedorven vlees en een smakelijk lijk een rol spelen. Toch weet de schrijfster je te betoveren en haar mee te voeren naar haar waanzinnige wereld. In De onopvallende man krijgt de hoofdpersoon een karbonade toegestopt die ze onder haar rok verstopt. In het eerste verhaal wil De debutante niet naar een bal en laat daarom haar plaats innemen door een hyena die de gasten opeet.

De geschiedenis van haar leven in het gesticht is een heel ander verhaal. Terwijl je in de fictieve verhalen weet dat alles verzonnen is, is het in dat verhaal steeds de vraag wat waar is en wat niet fantasie. Iemand die het ene moment voor god de vader wordt aangezien kan het volgende moment een vijand blijken te zijn. Ze wordt voortdurend opgesloten en vastgebonden en dan weer vrijgelaten. Ze loopt regelmatig in haar nakie rond. Er is een poging om haar te verkrachten als ze aankomt, een verkrachting die ze door krachtdadig verzet te plegen weet te verijdelen. 

Op internet is te zien dat Leonora Carrington een knappe verschijning is geweest en dat ze tot op hoge leeftijd surrealistische schilderijen heeft gemaakt die ik persoonlijk foeilelijk vind. Geen wonder dat de uitgever van dit boekje voor een plaatje van Max Ernst gekozen heeft.

Tot slot om een indruk te geven een voorbeeld van de stijl van Leonora Carrington uit het titelverhaal:

"Van achteren leek de dame nog veel langer. Ze moest zeker drie meter lang zijn. Ik vroeg me af hoe ik het best een gesprek met haar zou kunnen beginnen. Zeggen dat het hondeweer was? Te banaal. Over poëzie beginnen? Over welke poëzie?
'Senora, houdt u van gedichten?'
'Nee, ik heb een hekel aan poëzie,' antwoordde zij zonder zich om te draaien, met een door verveling verstikte stem.
'Neemt u een kopje thee, dat zal u goed doen.'
'Ik drink en eet niets uit protest tegen mijn vader, die ellendeling!'
Na een kwartier zwijgen draaide zij zich om en het verbaasde me te zien hoe jong ze was. Ze moest een jaar of zestien zijn."