zondag, maart 26, 2017

Theatertroep vs Discordia: Plot vs collage

Binnen een week zie ik op een zaterdag en een woensdag twee Shakespeare-stukken, Driekoningenavond (Twelfth night) en Zoals het u bevalt (As you like it). Twee gelijksoortige komedies gespeeld door twee gelijksoortige groepen. De Theatertroep is een groep jonge theatermakers die werkt in dezelfde stijl als groepen zoals 't Barre Land, De Roovers, Stan en Discordia. Een speelstijl vooral gericht op de tekst en op het toneelspelen en minder op het verhaal. Toch zijn beide voorstellingen compleet verschillend. De Theatertroep speelt hun stuk met een groot aantal spelers, elf in totaal waardoor alle rollen zijn bezet. Verder spelen de mannen vrouwen en de vrouwen mannen, met uitzondering van Malvolio, die mannenrol wordt ook door een man gespeeld.

Discordia bestaat de laatste jaren uit drie vrouwen, Annette Kouwenhoven, Miranda Prein, Maureen Teeuwen, en regisseur Jan Joris Lamers. Omdat ze slechts met zijn vieren zijn en alle rollen moeten spelen, wisselen ze regelmatig van geslacht en wordt dezelfde rol niet altijd door dezelfde acteur gespeeld. Daarbij komt nog dat in dit geval de scenes niet in de juiste volgorde worden opgevoerd. Een vrij abstracte vorm van Shakespeare spelen, Shakespeare voor gevorderden. Of zoals Peter Greenaway ooit beweerde: als je verhalen wilt dan ben je veroordeeld steeds dezelfde verhalen voorgeschoteld te krijgen. In zekere zin is dat waar. Het verhaal van Driekoningenavond heeft weinig om het lijf. Wat de voorstelling van de Theatertroep de moeite waard maakt zijn het spel, het spelplezier van de spelers, en de fantastische teksten van Shakespeare. Daar komt dan ook nog het decor van de Wilhelminapier bij want de voorstelling wordt gespeeld in de bovenzaal van Kantine Walhalla, met de gordijnen open waardoor je door de grote ruiten naar buiten kijkt.

Twee bijzondere avonden.


vrijdag, maart 17, 2017

Martin Bril: Een plek onder de zon

Meestal staat hierboven een foto van het de voorkant van de omslag van het boek waarover mijn stukje gaat. Ditmaal is dat de achterkant. De beschrijving van de inhoud van Martin Bril's Een plek onder de zon op de achterkant is zo helder en zo goed dat ik er weinig aan toe kan voegen. (Klik op de foto voor een vergroting.) Er waren echter twee dingen die mij opvielen.

Martin Bril hield van Amerikaanse muziek en niet van The Beatles. Terwijl Elvis Presley en Bob Dylan regelmatig in zijn stukjes opduiken, komen The Beatles slechts één keer voor. Met het nummer Penny Lane in een stukje (Satisfaction) waar in hij het volgende opmerkt: "Je denkt: er komt een dag dat heel de rijke geschiedenis van de popmuziek, miljoenen liedjes, uit een handvol gouwe ouwen bestaat." Waarna Bril denkt aan Elliott Smith, een Beatle-fan in hart en nieren die de hand aan zichzelf sloeg. "Een groot voorbeeld kun je beter niet volgen."

Ten tweede verlangt Martin Bril regelmatig naar huis. Een eigen huis, een plek onder de zon is niet voor niets de titel. Vaak is het tijd om naar huis te gaan, daar wacht mevrouw Bril met het avondeten. "Zo gaan de dingen. Lord, I feel like going home. Iets anders kan een man, uiteindelijk, niet over zijn lippen krijgen."

Tenslotte is Martin Bril overduidelijk van dezelfde generatie als ik, met twee dochters die van dezelfde muziek hielden als waar mijn dochters van hielden toen ze nog thuis woonden. Underneath your clothes, The Ketchup Song, Watskeburt, liedjes die ook in huize Spoel-Brinkman voorbij kwamen. Dan is er de onnavolgbare stijl, regels die je wil citeren, voorlezen, voordragen. Martin Bril wordt nog steeds gemist.

Zoals je onlangs nog kon zien in De Wereld Draait Door waar Bart Chabot twee verhalen van Martin Bril voorlas naar aanleiding van de verkiezingen en het thema "nederlandse identiteit", dat onverwacht een thema was. Van mij mag Bart Chabot een televisieprogramma krijgen zoals dat van Simon Carmiggelt vroeger. Waarin hij 's avonds voor het slapen gaan iedere avond een verhaaltje van Martin Bril voorleest.

woensdag, maart 15, 2017

Bob den Uyl: Onuitroeibare misverstanden

Ondanks het feit dat Bob den Uyl alleen per trein en/of per fiets reisde is er een prijs voor het beste nederlandstalige reisboek naar hem vernoemd. Terecht. Want de reisverhalen van Bob den Uyl behoren tot de beste ooit geschreven in de nederlandse literatuur. Zelfs als er bijna niets gebeurt is het bij Bob den Uyl spannend, verrassend en vaak absurd.

Door zijn nieuwsgierigheid belandt hij op de vreemdste plekken zoals in het schrijfmachinemuseum in Bayreuth in het lange verhaal Neurenbergse protocollen. Daar, in het instituut voor stenografie in de Berneckerstrasse, wordt hij door een dik meisje met een bril gebracht naar een kleine collectie van slechts enkele schrijfmachines. Wat hem in woede doet ontsteken waarna hij zijn beklag gaat doen bij de plaatselijke VVV wat vervolgens natuurlijk niets anders oplevert dan onbegrip van de plaatselijke beambte.

Onuitroeibare misverstanden is een selectie uit het grote aantal korte verhalen dat Bob den Uyl schreef en geeft een mooie dwarsdoorsnede van zijn werk. Het eerste tamelijk realistische verhaal vertelt van een dagje naar het strand van de verteller en zijn vriendin met wie hij het eigenlijk uit wil maken. Maar hij weet niet hoe en hoewel het hem uiteindelijk lukt gaat het dan weer precies op een manier dat hij het zelf niet wilde.

De opkomst en ondergang van de zwarte trui is daarentegen een volkomen absurdistisch verhaal zonder enige dialoog over de opkomst en ondergang van een nachtelijke wielerkoers. Een verhaal dat volkomen uit de hand loopt en steeds fantastischer wordt, ontaardend in de verdwijning en schijnbegrafenis van de Belgische koningin Fabiola.

Het laatste verhaal in de bundel, De duur van de wereld, is eveneens een absurdistische vertelling, maar het opvallende aan dat verhaal is juist dat, hoewel de meeste verhalen in de eerste persoon worden verteld, dit verhaal in de derde persoon wordt verteld. Daarin wordt de achtervolgingswaan van de hoofdpersoon, ("Alex Vreugdenberg, een vrijgezel van vierendertig jaar", "iemand met een intense afkeer van avontuur") langzamerhand werkelijkheid.

Nederland is een klein land, geen plaats voor The Great American Novel. Misschien is het korte verhaal daarom zo groot. Naar mijn mening hebben we een uitzonderlijke groep geweldige korte-verhalenschrijvers. Belcampo, Biesheuvel, Bordewijk, Bril, Campert, Van Hassel, Hotz, Nescio, Snijders en natuurlijk Bob den Uyl.

donderdag, maart 09, 2017

Senf Theaterpartners: De vader

"Het decor is ouderwets" zeg ik voor aanvang van het stuk tegen mijn oudste dochter. "Traditioneel," corrigeert ze mij. Ik ben met mijn dochter naar dit stuk gegaan omdat het over een dementerende vader gaat en zij op de geheugenpoli van een ziekenhuis stage heeft gelopen als psychologiestudent. Zelf vertoon ik gelukkig nog geen verschijnselen van dementie en ook Hans Croiset die de hoofdrol vertolkt samen met Johanna ter Steege als zijn dochter lijkt geen moeite te hebben zijn teksten te onthouden.

Traditioneel is de vormgeving in zekere zin maar het decor, een huiskamer die langzamerhand steeds leger wordt, is uitermate functioneel.

De vader van Florian Zeller is een succesvol frans theaterstuk dat ook in Londen triomfen vierde. Het gaat zoals gezegd over een dementerende vader die verzorgt wordt door zijn dochter Anne. Die heeft het niet makkelijk met hem. Zij is niet zijn lievelingsdochter, die komt niet meer, is misschien verongelukt? Het is schrijnend om te zien hoe de vader zijn dochter recht in het gezicht zegt dat ze niet zijn lieveling is.

Het is mooi hoe het stuk toont hoe de vader steeds minder herkent van zijn omgeving en hoe zijn angsten worden weergegeven. Zo zien we eerst Hans Croiset samen met Johanna ter Steege vader en dochter spelen en in een volgende scène wordt de dochter plotseling door een andere actrice gespeeld (Rianne Gerritsen), en is ze ineens niet meer getrouwd. Ook is niet duidelijk van wie het huis is waar gespeeld wordt tot in de laatste scène de hele kamer leeg is op een ziekenhuisbed na wanneer de vader in een verzorgingshuis is belandt en de dochter met haar man verhuisd is van Parijs naar Londen.

Menige bezoeker pinkte aan het einde een traan weg, waarschijnlijk vanwege de herkenbaarheid van de situatie. Mijn eigen vader heeft ze gelukkig allemaal nog goed op een rijtje en vaak sta ik verbaasd van zijn kennis en eruditie op 91-jarige leeftijd. Een situatie als in De vader wens ik niemand toe.

De vader is nog tot 8 december 2017 te zien op diverse plaatsen in Nederland. Bekijk de speellijst hier.