zaterdag, november 29, 2014

Ian Fleming: Casino Royale



Zoals veel mensen ken ik James Bond alleen uit de films. Dat begon lang geleden in Enschede waar in de nachtfilm Dr No werd vertoond. Ik genoot van de toen al ouderwetse film met Sean Connery en Ursula Andress die als moderne zeemeermin of Aphrodite met grote borsten uit de zee oprees? Daarna zag ik diverse James Bond films op televisie met als laatste Casino Royale. De James Bond-tentoonstelling in de Kunsthal was de aanleiding om na al die tijd voor het eerst eens de originele boekversie van een James Bond ter hand te nemen. Waar beter te beginnen dan bij het allereerste boek over James Bond, tevens de laatste film die ik zag.

Het eerste wat me opvalt is dat de plaats van handeling voor de film verplaatst is van Frankrijk in het niet bestaand plaatsje Royale, concurrent van Deauville aan de Franse Noordzeekust, naar een exotische locatie in de Caraïben. Het tweede opvallende is dat James Bond eigenlijk niet zo erg veel doet. Hij wint een belangrijk potje baccara aan de speeltafel van Le Chiffre, zijn tegenstander die werkt voor de Russen. Daarna laat hij zich in de val lokken, wordt gemarteld, gered door de Russische organisatie Shmersh, en komt uitiendelijk voor een verrassing te staan die hij niet had vermoed. Dat laatste zal ik hier niet verklappen.

Toen het boek uitkwam was het publiek geschokt door de wreedheden die in het verhaal voorkomen, maar ondertussen zijn we wel wat gewend en ik denk dat het de moderne lezer van detectiveverhalen niet zou opvallen of van zijn of haar stoel doen vallen. Zoals Dr No ouderwets was toen ik die film uit 1964 begin tachtiger jaren zag, zo is dit boek ook enigszins ouderwets. Een klasieker voor de fans, maar geef mij maar Simenon. Ook ouderwets maar door de grotere nadruk op psychologie en minder op actie toch tijdlozer.

vrijdag, november 28, 2014

David Byrne: Hoe muziek werkt

In het boek Hoe muziek werkt heeft David Byrne zijn ideeen over het geheim van de muziek neergelegd. Het begon allemaal met een Ted-talk over muziek en architectuur en hoe de waardering voor en de ervaring van muziek afhankelijk is van context. Orgelmuziek bijvoorbeeld klinkt fantastisch in een kerkgebouw, maar het ritme van Afrikaanse trommels wordt binnen een kerk een grote chaos.
Het mooie van dit boek is dat David Byrne het persoonlijk maakt door zijn inzichten over muziek te koppelen aan autobiografische details. Zo vertelt hij uitvoerig over de verschillende kostuums die hij en zijn bandleden van de Talking Heads en latere bands in verschillende periodes droegen en de betekenis daarvan. Ook vertelt hij het hele verhaal achter de show die leidde tot de film Stop Making Sense van Jonathan Demme. Misschien wel de beste concertfilm aller tijden.

In een tiental hoofdstukken die je op willekeurige volgorde kunt lezen komt van alles aan de orde. Architectuur, theater en kostuums, de zakelijke kant, de ontwikkeling van de techniek en haar invloed op de muziek, de sociale kant en de psychologische en filosofische kanten. Met niet alles ben ik het eens en sommige dingen zijn door anderen al beter of duidelijker verteld, maar het gedrevene van de schrijver neemt je mee en dat maakt dat het boek leest als een trein. Ik merkte bijvoorbeeld dat ik veel cynischer ben dan David Byrne op het gebied van de sociale kracht van muziek, maar dat ik genoot van de verhalen over de voortschrijdende techniek van het opnemen van muziek en hoe die techniek invloed uitoefende op hoe muziek wordt gemaakt en beleefd. Van iets etherisch werd muziek een ding dat je in de hand kon hebben in de vorm van bijvoorbeeld een plaat of cd en met de digitalisering wordt muziek langzamerhand weer iets ongrijpbaars. Maar nu wel overal en altijd verkrijgbaar.

Een aanrader voor iedereen die van muziek houdt. Er schijnen mensen te zijn die dat niet doen, veel zijn het er waarschijnlijk niet want ik heb nog nooit zo iemand ontmoet. Talking Heads hebben een plaat naar die ziekte genoemd, Fear of music.

dinsdag, november 25, 2014

ATFR 2014 #4: Zaterdagavond

Na een eenvoudig doch voedzaam maal van de cateringservice van het ATFR (Amateur Theater Festival Rotterdam), net als vorig jaar weer heerlijk, begint de avond met Velour, de groep die ik als coach heb begeleid. Ik heb een paar weken eerder twee doorlopen gezien waarbij nog veel in de steigers stond. Ik ben nu benieuwd naar het resultaat.


Velour: Als du mich einst gefunden hast


Met veel vaart en op vrolijke muziek begint Als du mich einst gefunden hast, een stuk losjes gebaseerd op een lied van de Duitse zanger Falco. In een schoonheidssalon mengt zich een weirdo tussen het personeel en de twee vrouwelijke klanten. Na enkele minuten denk ik: als ze zo door gaan, in dit tempo en met deze concentratie zijn ze nu al de gedoodverfde winnaar van het festival. Twee jaar geleden coachte ik al een groep die vervolgens winnaar werd, dit zal me toch geen tweede keer gebeuren, gaat door mijn hoofd. Ook de omslag van klucht naar psychothriller waarin zo'n beetje iedereen vermoord wordt, gaat ze goed af. Het publiek wordt stil. Maar daarna gaat het helaas mis. Langzaam komt de machine tot stilstand en gaat de vaart en de pit er uit. Gesjor aan kleding, langzame wisselingen. De bedoeling is duidelijk maar helaas. Net als bij Naakt denk ik: doorgaan op dit gegeven, beter afmaken, fine tunen en dan is het een gouden voorstelling. Jammer dat dit nu nog niet lukte.

TA Noordwijk: Overmoed


De moedigste productie van dit ATFR is ongetwijfeld Overmoed van TA Noordwijk. Drie jonge meiden spelen een tekst van Oscar van Woensel over een collectieve zelfmoord op de flanken van de Vesuvius. Een van de drie heeft een oproep geplaatst op Facebook waarop de twee anderen hebben gereageerd. Samen sluiten ze zich op in een hutje, mooi verbeeldt door middel van vier banden grijs gaffertape op de vloer, om samen de gloeiendhete lava over zich heen te laten komen. En dan sluipt toch de twijfel de afgesloten ruimte binnen.
Het eerste wat ik mij afvroeg is wat bezielt deze meiden om dit te spelen? Helaas waren de meiden er niet meer tijdens de afsluitende talkshow, anders had ik het ze zelf gevraagd. Feit is dat de drie meiden ondanks de onvolkomendheden en onervarenheid in hun toneelspel, een indrukwekkende voorstelling neerzetten die terecht door de jury met een aanmoedigingsprijs werd beloond.

ASAP: Een slappe bewerking van een komedie voor vier mensen en een tafel die niet vrij komt


Prijs voor de langste titel heeft ASAP voordat ze beginnen al te pakken. Twee stellen, het ene lesbisch, het andere hetero, ontmoeten elkaar in de bar naast een restaurant om te bespreken wie de caravan krijgt. Louise van het lesbische stel heeft namelijk een relatie gehad met Ben en samen hadden ze een caravan. Een caravan waaraan ze beide veel herinneringen hebben. Ze ontmoeten elkaar in de bar omdat hun tafel door een fout van het restaurant nog niet vrij is. Onder het genot van witte wijn, heel veel witte wijn, komt het tot een confrontatie.
Net als in het andere caféstuk op het festival, Barre tijden van Gort & De Liefde, draait het hier ook om het spel van de vier acteurs. Ze brengen het er goed van af. Het is komisch, het is scherp. Misschien had het nog net iets venijniger en daardoor ontroerender gekund, maar ook ASAP krijgt een prijs, de prijs van de groepen zelf. Ook zij gaan op 6 december naar de Rotterdamse Schouwburg waar iedereen die dit stuk nog niet gezien heeft zeker moet gaan kijken.

Foto N.H. Stekelenburg

Maasstadspelers: Labyrinth


De regisseur van de Maasstadspelers wil een grap met het publiek uithalen. De voorstelling is aangekondigd als Labyrinth maar in werkelijkheid spelen ze een Pirandello-achtig stuk, zogenaamd geïmproviseerd over een grootvizier, zijn vrouw en zijn raadsheer. De grap was mijns inziens beter en consequenter uitgevoerd geweest als er ook een decor had gestaan van een ander stuk. De spelers komen uit het publiek en beginnen te improviseren. Het switchen van spel naar 'echt' doen ze goed, met name door het ouderwets groot en Shakespeariaans acteren in de geacteerde scènes. Op een gegeven moment komt er een vrouw, Ellen, uit het publiek die de vrouw is van acteur Fred. Zij is zogenaamd geen actrice maar de vrouw van de hoofdrolspeler. Maar op zeker moment verdwijnt ze in de coulissen om daar te gaan koken. Nogal vreemd want we zijn in het theater volgens de conventie van het stuk. Aardig gedaan maar gebrekkig uitgewerkt vond ik.

Tussendoor zag ik ook nog een voorproefje van Dorst van Meijers en Van Wijk. Mijn mening daarover bewaar ik nog even totdat ik de hele voorstelling heb gezien.
De avond eindigde met disco. Maar op de eerste avond was er een dj die er uit zag alsof-ie nog niet droog was achter de oren en die totaal niet aanvoelde wat zijn publiek wilde. Nu was er DJ Okkie die meestal goed de voetjes van de vloer weet te krijgen, maar het publiek was blijkbaar moe na alle voorstellingen en wilde snel naar huis.

zondag, november 23, 2014

ATFR 2014 #3: Zaterdagmiddag

Risk: Mijnheer Puntila en zijn Matti


De zaterdagmiddag start met studententheatergroep Risk die een Rotterdamse versie speelt van een stuk van Bertold Brecht. Over een meester die in nuchtere staat zijn knecht Matti de huid vol scheld en hem in dronken toestand liefheeft. In deze versie is de knecht zijn chauffeur en speelt het stuk zich af in Charlois, maar dit Charlois is nog wel een dorp bevolkt door boeren. Het duurt even voor de hoofdrolspeler zijn dronkenschap goed te pakken heeft. Het is één van de moeilijkste opgaven voor een acteur, overtuigend dronken zijn, en voor een onervaren acteur is dat een grote opgave. Sabine van Buren die een groot aantal bijrollen speelt (apotheker, slager, boerin, etc.) en die behendig als typetjes weergeeft, heeft het wat dat betreft makkelijker, maar ze kwijt zich zo goed van haar taak dat zij de show steelt.
De spelers laten een fraai staaltje van Brechtiaanse vervreemding zien maar hebben duidelijk moeite met de tekstbehandeling en de emoties van dit stuk. Dat is jammer.

Het Nieuwe Werk: Tunnelbouwers


Het Nieuwe Werk werd voorheen altijd geregisseerd door Francien Schraal en won tot nu toe menig festival. Ditmaal is Wanda Meeuws de regisseur en ook zij weet een indrukwekkende voorstelling neer te zetten die opnieuw in de prijzen valt. Deze zal ook op 6 december aanstaande in de Rotterdamse Schouwburg te zien zijn.
Een man zit vast in een tunnel onder een grote hoop aarde. Bij een protestactie is hij door een bulldozer onder de aarde geschoven. Een groep arbeiders is verzameld en vertelt in een televisie-uitzending of tijdens een rechtzaak zijn verhaal. Zijn moeder treurt om hem, deze jongen die niet wilde deugen en van wie ze toch altijd is blijven houden.
Door problemen met het geluid is dat veel te hard, alles vervormt en de toeschouwers zitten met hun handen op de oren tijdens het akoestisch geweld dat hen teistert. Ik vraag me af of de voorstelling niet heel veel aan kracht had gewonnen zonder het gedoe met de microfoons. Ik ben toch al geen liefhebber van het geluid van gesproken woord via microfoons op toneel. Met een goede geluidsinstallatie is het mogelijk om met behulp van versterking te fluisteren op toneel, maar meestal is het mijns inziens onnodig. Nu moeten de spelers zich haasten om op de juiste plaats bij de juiste microfoon te staan.
Ik werd door dit geweld niet overtuigd van de ongetwijfeld goede bedoelingen van dit politieke stuk. De jury blijkbaar wel en wie weet valt bij de reprise alles op de juiste plaats. Ik miste uiteindelijk vooral het medeleven met de hoofdpersoon en zijn moeder, een emotie die mij in het hart raakt.


Naakt: Because you have to be asleep to believe in it

Een viertal emigranten op weg naar Amerika staat te wachten tot ze eindelijk de boot op mogen die hen naar de overkant van de grote plas zal brengen. Ondertussen wordt duidelijk wat hun American Dream is. Als het publiek de zaal binnenkomt moet het eerst voor een lint in de rij staan voordat het plaats mag nemen op de tribune en wordt aan iedereen een goede reis gewenst. Mooie vondst. Deze voorstelling doet me denken aan de mimevoorstellingen uit de begindagen van Carrousel en aan het werk van Radeis.
Jammer genoeg mist er nog wat gekte en ook het tempo van de voorstelling is nogal traag. Toch hebben de spelers in potentie een mooi verhaal te vertellen en doen ze dat met veel overtuiging. Hopelijk hebben ze een mogelijkheid dit stuk vaker te spelen en er meer dynamiek in aan te brengen. Dan kunnen de personages nog verder worden uitgewerkt en kan het heel mooi en ontroerend worden. Want ook hier miste ik nog iets wat mij raakte, het aan duigen vallen van de American Dream, wat er volgens mij wel in zit.

(wordt vervolgd)

ATFR 2014 #2: Vrijdagavond

Omdat ik het ATFR (Amateur Theater Festival Rotterdam) start met mijn eigen short mis ik de eerste eenakter in de wedstrijd die het ATFR ook is. Mijn voorstellingenreeks begint met Festes.


Festes: Doodrijp


Doodrijp is een tekst van Peer Wittenbols. Eerder speelden Agaath van Dijk en Dim Rossen samen met Denise Beeckmans een soortgelijke tekst in regie van Stephan Zeedijk in het atelier van Chris Ripken. Dit is een tekst voor twee personen, de tuinder Bonke en zijn vrouw Zwaan. Aan het einde van hun leven lijden ze aan een liefdeloos huwelijk. Er moet orde op zaken gesteld worden, vindt de vrouw.
In een simpel decor van een paar kratten vliegen de verwijten heen en weer. Grof taalgebruik afgewisseld met poëtische en filosofische teksten. Er wordt goed getimed en daardoor veel gelachen door het publiek. Het is mooi twee zulke ervaren spelers aan het werk te zien. Toch overtuigde Dim mij niet, ik vond hem een filosoof in een overall, maar niet iedereen was dat met mij eens, waaronder de jury van het festival. Ik werd meer overtuigd door het fysieke spel van Agaath die mijns inziens echt een tuindersvrouw was. Neemt niet weg dat het een mooie voorstelling is die zowel de publieks- als de juryprijs van het festival won en daarom nog te zien is in de Rotterdamse Schouwburg op 6 december a.s. Heb je de voorstelling niet gezien, ga er dan heen en oordeel zelf.


Gort & De Liefde: Barre Tijden


Een voorstelling over twee mannen in een café. Gort & De Liefde deden dat vorig jaar ook al. Even was ik bang voor een herhaling van zetten, maar niets is minder waar. Gestart wordt met een gedicht over de liefde voor een stad waarin makkelijk Rotterdam te herkennen valt maar in de voorstelling met Carmiggelt-achtige verhalen mag een Amsterdams café ook niet ontbreken en dat ontbreekt dan ook niet.
Gort & De Liefde portretteren met veel liefde, mededogen en een scherp oog diverse personages in diverse café's. De vraag is of de hoedjes en jasjes die de twee acteurs tussendoor aan- en uittrekken nodig zijn, maar het simpele decor van een houten frame dat een bar voorstelt en wat bierglazen, is dan weer heel effectief. Uiteindelijk is deze voorstelling één van mijn favorieten.

(wordt vervolgd)

ATFR 2014 #1: Contact

Voor het Amateur Theater Festival Rotterdam, de vijfde editie alweer en de tweede in de Gouvernestraat, maak ik een short. Dat is een heel kort stuk van maximaal vijf minuten. Twee weken geleden sloot ik me op met twee vrouwen in een schoollokaal tegenover ons woonhuis en ging aan de slag. Vier uur hadden we om een kort stuk te maken. Het thema dat ik van te voren had bedacht was contact. Twee vrouwen zijn in een verder niet omschreven ruimte en zoeken contact. Ik had wat muziek bij me en tussendoor rende ik even naar huis om een paar maskers te halen omdat we een scène hadden gemaakt waarbij ik maskers wilde gebruiken. In de vier uur maakten we een absurd bewegingsstuk zonder woorden dat vrijdagavond werd opgevoerd in zaal 4 van de Gouvernestraat, tezamen met drie andere shorts van de theatergroepen Naakt, De Onderneming en VZOD & Walter S.

Gelukkig hebben we nog even tijd om het stuk drie keer door te nemen voorafgaand aan het eten. Daardoor hebben we de gelegenheid om het stukje goed in de ruimte te zetten, licht en geluid te testen en de laatste puntjes op de i te zetten.

Dan spelen we 's avonds voor een publiek van een man of 15-20. De reacties zijn erg goed en ik vind dat de spelers zoals vaak het geval is, voor publiek intenser spelen dan tijdens de repetities. Het is een vreemd stuk met twee vrouwen die om elkaar heen draaien, dansen, eindigend in een slow motion geweldsexplosie. Ik ben tevreden. 's Nachts in bed bedenk ik me dat het goed zou zijn de voorstelling nog eens uit te werken, aan te scherpen, misschien wat uit te breiden.

maandag, november 17, 2014

Circus Treurdier: Spektakel X

Bij sommige voorstellingen kom je bij toeval terecht. Dat gold ook voor Spektakel X van Circus Treurdier. Een voorstelling op locatie in de buurt van Station Zuilen in Utrecht. Een gebouw met een oefenruimte voor bands, een opslagplaats en ook een lege ruimte waar de voorstelling werd gespeeld. Onze jongste dochter werkte er als vrijwilliger en omdat we graag weer eens iets met onze dochters wilden afspreken deden we dat daar, na eerst te hebben gegeten in het centrum van Utrecht.

De dames en heren van Circus Treurdier komen overduidelijk van de kleinkunstacademie, ze kunnen zingen, dansen, instrumenten bespelen, wat kunnen ze niet. Met al die kwaliteiten maken ze een cabareteske voorstelling over onder andere discriminatie, pedofilie en mediageilheid. Actuele onderwerpen, komisch gebracht en verwerkt in een absurd toneelstuk. Twee buren, een man met een puberdochter en een man met een lusteloos huwelijk, wonen naast elkaar. Ook komt er een wezen van een andere planeet, een eenhoorn neerdalen, waarop het meisje verliefd wordt.

Er is een orkestje, er is een sensatiejournalist, er zijn veel dubbelrollen en er is erg veel humor. Omdat het al weer lang geleden is dat ik deze voorstelling heb gezien (augustus), kan ik het wervelende verhaal niet meer navertellen, maar ik heb erg gelachen. Ik vond de interactie die werd aangekondigd een beetje tegenvallen, we mochten wat schreeuwen en wat fruit naar het decor werpen, en de titel wat misleidend, maar dat mocht de pret niet drukken. Circus Treurdier, een naam om te onthouden.