woensdag, december 23, 2015

Koen Peeters: De bloemen

Met name de constructie van deze familiegeschiedenis is bijzonder. Het wordt zoals meestal min of meer chronologisch verteld. Maar de manier waarop Koen Peeters de geschiedenis in De bloemen vertelt is uniek.

Via zijn oom Jos is hij in handen gekomen van de brieven die zijn grootmoeder aan zijn vader en aan deze zelfde oom schreef. Daarmee reconstrueert hij de geschiedenis van Louis en Hortence, de ouders van zijn vader René Peeters. Louis is geboren in 1890 en gaat in de boter- en eierenhandel nadat zijn vader zijn lievelingsvarken heeft geslacht. 

Ook de geschiedenis van zijn vader reconstrueert hij, dit aan de hand van diens eigen geschriften en krantenartikelen. Zijn vader was een voorman in een vermoedelijk katholieke volkspartij die niet bij name wordt genoemd. Tussen de verhalen door staan passages in het heden, hoofdstukken met de namen van bloemen en planten, de bloemen uit de titel. Daarin beschrijft Koen Peeters hoe hij werkt aan met het boek (tot spoed gemaand door levende en dode familieleden), ontmoetingen met zijn oom Jos, de broer van zijn overleden vader, en gezinssituaties die meestentijds met de natuur te maken hebben.

Daarmee wordt de familiegeschiedenis een onderdeel van de eeuwige herhaling van de seizoenen, van geboren worden, opbloeien en afsterven. Soms herhaalt de geschiedenis zich bijna letterlijk. Zo is er een dramatische gebeurtenis in het leven van zijn vader als hij wordt belaagd en in elkaar geslagen wordt door Vlaamse nationalisten. Iets wat Peeters weerspiegeld ziet in een gebeurtenis bij een tankstation als hij zelf bijna zonder reden wordt aangevallen, waarbij hij er zonder kleerscheuren vanaf komt. Tezeffder tijd leest hij in de krant over een politicus wiens auto wordt overgoten met varkensbloed. Actueel en van alle tijden want ook nu worden er weer politici en met name burgemeesters, bedreigd. In De bloemen gaat Koen Peeters later op zoek naar de man die dit zijn vader heeft aangedaan. Of deze ontmoeting ook in de werkelijkheid heeft plaatsgevonden blijft onduidelijk, want er is ook veel fantasie in het boek, achterin, in de verantwoording, staat 'niets in dit boek is waar'.

Ondertussen laat hij ook zien hoe God en religie langzaam uit het leven van de familie verdwijnen. Hij doet dat op surrealistische wijze. In het verhaal over Louis duikt God van tijd tot tijd in levende lijve op en heeft grootvader regelmatig gesprekken met Hem. Een andere mooie surrealistische gebeurtenis vindt plaats als zijn vader revalideert in het kleine dorpje Binche na de aanslag en daar in aanraking komt met de carnavalsfiguur van Gilles.

In het heden ziet Koen Peeters regelmatig verschijningen van zijn grootvader als hij bezig is met het schrijven van diens geschiedenis. Zo duikt zijn opa plotseling op vanuit een kast en spreekt die hem toe om vooral vaart te maken met het schrijven van het boek net zoals zijn oom Jos dat in de realiteit doet. In het laatste hoofdstuk, God (bis), knoopt Peeters de lijntjes aaneen in een mooi betoog. Zonder een uitleg te willen geven geeft hij toch een duiding aan het boek dat dan achter je ligt en op mij grote indruk maakte.

Abke Haring: Unisono

Dit is in het lopende theaterseizoen de vierde solo die ik zie die gespeeld wordt door een vrouw. Al die theatersolo's zijn bijzonder. Eerst de dansvoorstelling Exit van Chris Kondek (gespeeld/gedanst door Alix Eynaudi) in het theaterfestival. De solo Helpdesk van Wine Dierickx van Wunderbaum in datzelfde festival, de voorstelling Sinaasappelstraat van Joan Nederlof van de Mug met de gouden tand, en nu Unisono van Abke Haring. De middelste twee zijn stukken waarin de vrouw tegen één of meerdere imaginaire tegenspelers spreekt en dat op fenomenale wijze doet, de voorstelling van Chris Kondek is een experiment met dans en deze solo van Abke Haring is experimenteel in vorm en tekst.

Abke Haring speelt niet één karakter, ze speelt eenzaamheid. Tegelijkertijd lijkt ze niet alleen te zijn. De titel Unisono verwijst naar meerdere stemmen die samen spreken. De actrice zit het grootste gedeelte van de voorstelling bewegingloos aan een tafeltje waaromheen vier stoelen staan. Ze heeft glimmend witte sneakers aan en een felrode mok. Voor de rest is haar kleding zwart. Ze spreekt rustig en licht versterkt met behulp van een headset haar tekst. Door haar androgyne uiterlijk, kortgeknipt haar, verhullende zwarte kleding kan ze alles zijn, man of vrouw, jong of oud. Daardoor heb ik de associatie dat ze ons allemaal kan zijn. Dus ondanks het feit dat er geen karakter is om je mee te identificeren die een ontwikkeling doormaakt, voel ik me toch met deze mens verbonden.

Prachtig moment is dat waarop ze ineens begint te bewegen. Haar linkerhand strekt de vingers en in een langzame beweging staat ze op, haar rechterhand met de rug van die hand tegen de kin, rijst ze langzaam omhoog en loopt vervolgens heel langzaam, in een soort slow-motion rond de tafel. Juist omdat er in de rest van de voorstelling zo weinig gebeurt wordt dit opeens een grote gebeurtenis.

Een fascinerende, bijzondere voorstelling waarvan je de betekenis niet onmiddellijk begrijpt, zo die al te begrijpen valt, maar die diepe indruk op mij maakte. Ik had associaties met het werk van de Russisch/Franse schrijfster Nathalie Sarraute. Ook iemand die op een abstracte manier de gedachten van meerdere mensen voelbaar en hoorbaar maakt.

dinsdag, december 22, 2015

BOG: God

Vier mensen staan op een rij voor een wit doek. Drie vrouwen en rechts één man. Het zijn de vier acteurs van theatergroep Bog en ze discussiëren. Met elkaar en met ons, alhoewel het publiek geen antwoord geeft als hen iets wordt gevraagd. Ze spreken over de zin van alles, over het waarom en over god. Wat de gebeurtenissen in het stuk betreft is hiermee zo'n beetje alles wel gezegd. Behalve dat tegen het einde het spreken even over gaat in een soort zing-spreken of rappen en dat het witte doek naar beneden valt.

Eigenlijk is het geen theaterstuk maar een ingestudeerde en daarmee getheatraliseerde discussie over het fenomeen god. Fascinerend is het zeker. Ook de manier waarop het stuk tot stand is gekomen. Met medewerking van fans of leden van Bog, dat zijn er zo'n 350. Aan hen is een aantal vragen gesteld over wat god voor hen betekend, wat god is en deze ideeën zijn in de voorstelling verwerkt. Daarna is er nog een regisseur geweest die er naar gekeken heeft (Erik Whien).

Een voorstelling moeilijk te omschrijven en moeilijk om weer te geven waarom het zo boeit maar waardoor je gaat nadenken over je eigen ideeën over god, het hiernamaals en de bedoeling van alles. Niet dat mijn ideeën hierover danig veranderd zijn maar het is altijd goed er bij stil te staan en om je gedachten te scherpen.

maandag, december 14, 2015

Rutger en Walter: Uebermensch

Twee mannen aan een tafel. Discussiërend over de vraag hoe je een übermensch wordt. En wat een übermensch is. De twee mannen zijn neven van elkaar. De ene studeerde filosofie en biomedische wetenschappen, de ander Nederlands. Samen zaten ze tijdens hun studietijd aan hetzelfde tafeltje als waaraan zij nu de voorstelling spelen. Althans dat zeggen ze. Want bij theater weet je het maar nooit.

Maar waar ze over discussiëren dat zijn echte zaken. Over abortus bijvoorbeeld en de leeftijd waarop je een abortus mag uitvoeren. In de tijd van de Spartanen mocht je nog tot het tweede levensjaar zeggen dat je een kind niet wilde en kon dat dan vervolgens over de stadsmuur werpen. Voor je tweede levensjaar was je immers nog geen mens. Waarmee ze laten zien hoe arbitrair de grens is waarvoor en waarna je een mens bent.

Op een zelfde manier wordt gepraat over extensies van het menselijk lichaam. Er wordt gesproken over Adolf Hitler en over Zarathoestra en Nietschze. Hitler probeerde door mensen op de volgens hem juiste wijze te kruisen übermenschen te scheppen. Wij doen nu misschien wel hetzelfde met behulp van vruchtwaterpuncties. Belangrijke vragen over de maakbaarheid van de mens die door de beide heren op een luchtige manier en met veel humor worden behandeld.

Met de verschillen in karakter en opleiding wordt op een grappige manier de draak gestoken. Tegelijk is aan de voorstelling een diepgaand onderzoek vooraf gegaan waarvan Rutger en Walter verslag doen op hun blog.

Een mooie voorstelling die ergens over gaat. Nieuwsgierig? Op de Erasmus Universiteit spelen Rutger en Walter de voorstelling nogmaals in Rotterdam op woensdag 9 maart aanstaande om 20.00 uur in het Erasmus Paviljoen. Het weblog van Rutger en Walter kun je lezen op: http://www.rutgerenwalter.nl

De Mug met de Gouden Tand: Sinaasappelstraat

Joan Nederlof is Mien van Dam, haar oma uit de Sinaasappelstraat in Den Haag. Een echte socialiste in hart en nieren en van de oude stempel. Omdat Joan het niet meer weet en zich zorgen maakt over de staat van de democratie roept ze haar oma op uit het hiernamaals. Mien moet haar te hulp schieten.

Gebaseerd op de ideeën van Alexis de Toqueville die de slechte kanten van de democratie onderzocht speelt Joan Nederlof een prachtige solo of eigenlijk bijna een duet. Want ze speelt zowel zichzelf als Mien van Dam en ze doet dat op weergaloze en onnavolgbare wijze. Soms denk je bijna dat er twee vrouwen op het podium staan zo snel switcht ze in haar spel van het ene naar het andere karakter. Ik moest denken aan U bent mijn moeder van Joop Admiraal. Net als die voorstelling is dit hogeschoolacteren.

Maar het is niet alleen fantastisch acteren, de voorstelling heeft ook inhoud. Wat gebeurt er als we al onze verantwoordelijkheden overdragen aan de door ons gekozen volksvertegenwoordigers? Waarna we op het persoonlijke vlak alleen nog aan onszelf denken en niet meer in staat zijn sociaal te zijn. Dit is het eerste deel van een trilogie over de stand van de democratie en doet verlangen naar het volgende deel.

dinsdag, december 08, 2015

Emmanuel Carrère: Limonov

Net als zijn vorige boeken is Limonov een documentaire roman. Ging L'adversaire over een leugenachtige moordenaar en D'autres vies que la mienne over goede mensen, Limonov gaat over een avonturier, een liefhebber van De graaf van Monte Cristo, een liefde die hij gemeen heeft met zijn biograaf Emmanuel Carrère (en met Pieter Steinz en ik).

Naast schrijver is Carrère documentairemaker en dat brengt hem naar Rusland waar hij Edouard Limonov opnieuw ontmoet. Want Limonov is als schelm geboren in de Oekraïne, was een undergroundfiguur in het Rusland ten tijde van Breznjev, zwerver en huisknecht van een miljonair in Manhattan en schrijver in Frankrijk. Kortom, zijn leven leest als een avonturenroman. Reden waarom Carrère besluit zijn leven te boek te stellen.

Ik moet eerlijk zeggen dt ik na zo'n 250 pagina's gelezen te hebben er een beetje genoeg van had. Maandenlang, misschien wel een half jaar lang lag het op een stapeltje naast mijn bed. Tot ik besloot, eerder plichtmatig dan omdat ik er zin in had. Op dat moment viel ik midden in het verhaal waarin Limonov naar Servië vertrekt om daar aan de zijde van Arkan en de Serven zich in het strijdgewoel te mengen. Fascinerend is het verhaal dan weer onmiddellijk.

Het boek eindigt met de redenen waarom Carrère besloot dit allemaal op te schrijven. Wat zegt het boek over Rusland? Limonov is als persoon vergelijkbaar met Poetin. Poetin succesvol, Limonov min of meer mislukt lopen hun levens bijna parallel.

Niet geheel geslaagd maar een intrigerend boek over het moderne Rusland. Begrijpen zullen we de Russen denk ik nooit, maar dit werpt toch enigszins licht op de befaamde Russische ziel.

vrijdag, november 27, 2015

Conny Janssen Danst: I'm here & Album Familiar

De nieuwe voorstelling van Conny Janssen Danst I'm here & Album Familiar is een tweeluik samengesteld uit twee oude voorstellingen, uit 2001 en 2005. De eerste gaat over de grote stad met filmbeelden van fotograaf Carel van Hees, de tweede over personen in een danszaal met aan de wanden een grote collectie foto's. Twee verschillende sferen op één avond, de stad donker en met abstracte en minimalistische muziek, de danszaal licht en met (tango-)liedjes gespeeld door Beppe Costa. Het eerste met dertien dansers, het tweede met zeven. Zou dat een betekenis hebben? Het ongeluksgetal en het gelukscijfer tegenover elkaar.

I'm here
In het eerste deel is het vooral het beeld dat indruk maakt en het geluid. Blaffende honden in de verte, het geluid van auto's die voorbijrijden in het witte licht van tl-buizen. Echo's van West Side Story met groepen dansers die tegenover elkaar staan en door elkaar heen lopen, maar het blijft optimistisch. De multiculturele stad met de verschillende dansers van Conny Janssen Danst, groot, klein, stevig en slank, blond en donker.

Album Familiar
Na de pauze zijn we in een soort tango-salon met zeven dansers verspreid over een groot aantal stoelen die aan drie kanten van de rand staan van een rode dansvloer. In de achterste rij, links van het midden, zit Beppe Costa op een cajon omringd door een mandoline en een paar gitaren. Iedereen wacht totdat Beppe Costa pssst zegt tegen de dansers en ze beginnen te dansen. Dit is een spel van aantrekken en afstoten, een huwelijksmarkt. Eén van de hoogtepunten is een komische tango tussen twee mannen, die zittend op hun kont de tango met elkaar dansen. Een korte voorstelling van een half uur om mee te lachen. Eerder gespeeld op Lowlands en zo ziet het er ook uit, een echte festivalvoorstelling.

Het is niet vernieuwend maar zoals altijd bij Conny Janssen Danst prachtig en ontroerend. Maar ik verlang ook weer hevig naar de volgende locatievoorstelling, benieuwd naar waar die zal plaatsvinden.

donderdag, november 26, 2015

Ekaterina Levental: De Weg

EkaterinaLevental is een vluchtelinge uit Oezbekistan. In het vertelconcert De Weg zoals ze haar voorstelling noemt vertelt ze het verhaal van haar vlucht tot en met haar aankomst in Nederland. Het beloofde land in haar voorstelling. Een land dat haar in ieder geval veiligheid heeft gebracht en, met dank aan het UAF (Universitair Asiel Fonds), een goede opleiding tot harpiste en zangeres.

Een actueel thema in een tijd waarin Europa te maken heeft met een groot aantal vluchtelingen, met name uit Syrië. Daarom zit de zaal van het Erasmus Paviljoen goed vol.

Het is een indrukwekkend verhaal dat ze te vertellen heeft. Ze speelt harp en zingt maar het acteren blijft daar helaas wat bij achter. Toch is het een voorstelling die gezien moet worden, al was het alleen maar om te tonen wat het betekent om een vluchteling te zijn. In de discussie achteraf wordt Nederland mijns inziens iets te veel als het beloofde land voorgesteld maar desondanks toont ze daarmee dat Nederlanders ook gastvrij kunnen zijn.

vrijdag, november 13, 2015

Oostpool: Fresh Young Gods

In dezelfde week dat het me niet lukt de uitverkochte voorstelling Socrates binnen te komen, probeer ik het nog eens bij Fresh Young Gods van Oostpool. Ook al uitverkocht, net als A soft play, de vorige voorstelling die ik in de schouwburg zag, en net als Fountainhead van TG Amsterdam gisteren, vandaag en morgen. Gelukkig lukt het bij Oostpool wel om binnen te komen maar we zijn dan ook lekker vroeg en hebben de eerste twee nummertjes in de wachtrij. Het gaat goed met de schouwburg wat bezoekersaantallen betreft. Het enige wat steeds weer opvalt is dat het publiek net als wijzelf behoorlijk op leeftijd is.

Dat zijn de spelers van Oostpool niet. Die zijn jong, energiek en gaan van start met een heftige coke-party in Dubai. Daar zijn twee mannen van Shell aanwezig en iemand van de Europese bank. Ook is er een drietal vrouwen, een nichtje van de premier van Turkije, een CIA-agente en een escort-meisje. Dan is er nog een onduidelijke mannelijke persoon, een fixer. Er wordt gesnoven, er wordt gedanst, er worden selfies gemaakt, er is harde muziek en stroboscooplicht. Van tijd tot tijd is er rust en zien we op een scherm boven hun hoofd interviews met de hoofdpersonen. Jaren later in 2024 blikken ze terug op het gebeurde in Dubai.

Dat is heftig. Als ze 's ochtends half verdoofd uit hun roes ontwaken blijkt er een crisis aan de gang. Er is een doos bezorgd met daarin een afgehakte hand, er zijn foto's op Facebook geplaatst waarop een van de aanwezigen de profeet beledigd en er ligt een vastgebonden vrouw in de kast. Ook wordt een familielid van de president van Turkije beschuldigd van seksueel misbruik. Die ernstige crisis kan alleen opgelost worden door een oorlog.

Geschreven door Joeri Vos en geregisseerd door Eric de Vroedt is het stuk een actueel en geëngageerd politiek spel. Reuze grappig en om hard om te lachen als je niet zou weten dat de werkelijkheid waarschijnlijk net zo erg, zo niet erger is. Er wordt met ons gespeeld om geld te verdienen, de spelers gaan er met de winst vandoor en er zijn meer verliezers dan winnaars.

Ik ben blij dat het ons gelukt is om deze voorstelling te zien.

donderdag, november 05, 2015

Joost Zwagerman: Pornotheek Arcadië

Joost Zwagerman was de laatste tijd vooral bekend vanwege zijn enthousiaste verhalen bij De Wereld Draait Door over beeldende kunst. Ook zijn laatste boek De stilte van het licht gaat over schilderijen.

Dit al oudere boek uit 1999 gaat voornamelijk over literatuur met uitzondering van het hoofdstuk over Basquiat en het laatste stuk dat het boek de titel gaf Pornotheek Arcadië, dat gaat over de pornificatie van de samenleving, een gegeven dat nu al bijna weer ouderwets lijkt. Momenteel lijkt het eerder een periode van nieuwe preutsheid.

Het boek is verdeeld in drie delen. Over Amerika (Americana), over Engeland (Halte Albion) en over Nederland (Afslag Nederland). De eerste twee gaan met name over schrijvers, onder andere over Philip Roth, John Updike, Brett Easton Ellis, Martin Amis en Will Self. Het laatste deel en het voorwoord gaan voornamelijk over schrijven, genres en de Nederlandse literatuurin het algemeen, met als enige uitzondering in dat laatste gedeelte het stuk over Herman Brusselmans.

Zoals Zwagerman enthousiast kon vertellen over schilders en schilderijen, zo kan hij dat ook over schrijvers en hun boeken. Van sommige schrijvers waarover hij verteld heb ik niets of nauwelijks iets gelezen (Philip Roth alleen het boek over Tricky Dicky, van Martin Amis alleen een eerste hoofdstuk van Money).

Het meest vermakelijke hoofdstuk vond ik dat over de teloorgang van de Nederlandse literatuur waarin aan de hand van voorbeelden wordt geschetst dat het al meer dan een eeuw lang slecht gaat met de literatuur. Dit naar aanleiding van een klacht in de Nederlandse bladen van schrijvers van echte literatuur als P.F. Thomèse, Wessel te Gussinklo, Allard Schröder en Herman Franke. Vroeger was alles beter. Slechte schrijvers halen hoge oplagen en goede schrijvers krabbelen in de marge.

Ik pakte dit boek uit de boekenkast naar aanleiding van de dood van Joost Zwagerman en het bewijst dat met zijn dood een geweldig pleitbezorger voor de kunsten, literatuur en beeldende kunst, verloren is gegaan.

zondag, november 01, 2015

G. Wasco: Het Tuitelcomplex

Eindelijk is het er. Het verzamelwerk met veel voorbeelden uit het oeuvre van mijn broer, de striptekenaar G. Wasco. Het Tuitel Complex is de titel en het werd vrijdag officieel gepresenteerd in stripwinkel Het Beeldverhaal te Amsterdam. In aanwezigheid van een groot aantal stripcorifeeën waaronder Joost Swarte.

De laatste hield een mooie speech over zijn eerste kennismaking met het werk van Wasco. Uitgenodigd op de rijksacademie door Moritz Ebinger vertelde deze aan Joost dat hij ook kennis moest maken met het werk van een studiegenoot. Met Joost achterop de fiets reed Moritz naar het huis van Wasco. Daar troffen ze een grote tekentafel aan met werk van de tekenaar maar geen Wasco. Daarop wilde Joost een abonnement nemen op Wasco's Weekblad maar kreeg als antwoord een strenge brief van Wasco dat hij dan in Amsterdam moest gaan wonen omdat hij niet bezorgde buiten Amsterdam en hij een slechte relatie had met de PTT. Vervolgens schreef Joost terug, hij stuurde een twaalftal gefrankeerde enveloppen op met zijn eigen adres er op en vertelde Wasco dat hij toch een abonnement wilde en wel een goede relatie had met de PTT.

Ook de uitgever vertelde in zijn lofrede op het boek dat het werk van Wasco uitnodigt tot verwondering en hebberigheid. Nu is er dus het boek Het Tuitel Complex dat iedereen hebben moet. Niet te vergelijken met de grote hoeveelheid kleine boekjes die Wasco in eigen beheer uitbrengt, maar een mooi naslagwerk. Groot formaat, goed gedrukt, waardoor het goed tot zijn recht komt. Vooral abstracte strips staan er in het boek. Geen 24-uurs-comics of Dotty Wervelwind. Strips zonder verhaal waar het draait om kaders en figuren opgesloten in kaders. Centraal staat een serie onder de naam Het Tuitel Complex, waarin Wasco en het figuurtje Tuitel spelen met lijnen. Grafische kunst die in relatie staat met beroemde Nederlandse kunstenaars als Escher, Dibbets en Mondriaan. Daarmee staat hij in een oer-Hollandse traditie. Het omslag is zoals hierboven te zien een verwijzing naar Mondriaan.

Ik ben blij dat dit boek er eindelijk is. Toch een vorm van erkenning voor het kunstenaarschap van Wasco. Die was er natuurlijk al wel met de uitreiking van de Stripschapprijs, maar dit is iets wat je vast kunt houden en bewaren en heel vaak moet inkijken. Om te hebben en om je te verwonderen.

KOBE: A soft play

Als ik de tekst op de site van de Rotterdamse Schouwburg lees weet ik niet waar dit stuk, A soft play, over gaat. Nadat ik het stuk heb gezien weet ik het evenmin. Ik heb een recensie op de site van de Theaterkrant nodig om er iets van te snappen. Is dat erg? Niet altijd. Ik hoef een stuk niet te begrijpen om het mooi te vinden. Een stuk met een plot is juist vaak voorspelbaar.

Wat zien we? Drie vrouwen dansen. Energiek, met een vrolijke, maar gemaakte uitdrukking op het gezicht. In een decor van vrolijke primaire kleuren. Het publiek is verdeeld in twee helften. We zitten tegenover elkaar en na enige tijd worden we verdeeld in kamp geel en kamp blauw en uitgenodigd om voor één van de danseressen te juichen. Wat wij als publiek braaf doen. De ene helft van het publiek voor de ene danseres, de andere helft voor een andere. Het dansen gaat door en door. Er vindt een soort van gevecht plaats waarbij de danseres van groep geel het wint van die van groep blauw. Na enige tijd verdwijnen de danseressen van het toneel en komen verkleed in myserieuze kostuums met bont terug. Een spel met seksuele symboliek volgt. Dan begint alles opnieuw. 

Volgens de Theaterkrant krijgt daardoor wat we in het begin hebben gezien een andere lading. Is de vrolijkheid van de dames wel echt? Uiteindelijk vind ik het geheel te leeg, van een holheid getuigen waar de theatergroep juist tegen ageert. Als het de bedoeling is tegen de nep-vrolijkheid in opstand te komen dan heeft deze vorm op mij niet het gewenste effect.

zondag, oktober 25, 2015

Frits Marnix Woudstra: Lucas Casimir

De moeilijkste vraag aan iemand die zelfmoord heeft gepleegd is de vraag naar het waarom. Lucas Casimir, de zoon van Frits Marnix Woudstra, gaat op 17 december 2013 in alle vroegte van de ochtend op het spoor bij Diemen staan en maakt op die manier een einde aan zijn leven. Zijn ouders en zijn zus, Frits, Anouk en Flora, blijven met de vragen achter.
Niet dat deze zelfmoord geheel onverwacht kwam want er ging een lange voorgeschiedenis aan vooraf. Die voorgeschiedenis en wat er in het jaar na het verlies van hun zoon gebeurde heeft Frits in het boek geprobeerd weer te geven. De geschiedenis van een twijfelende vader. Heeft hij gefaald als vader? Is Lucas beter af als dode dan als ongelukkig levende zoon? In een prachtig vormgegeven boek is de zoektocht vastgelegd, omlijst met illustraties van vader Frits, moeder Anouk en zus Flora en van de in 2012 overleden studiegenoot en kunstenaar Roland Sips.
Nadat Frits een blog was begonnen waarin hij vertelde over zijn twijfels na de dood van Lucas verscheen in het Volkskrant Magazine een groot artikel dat met name inging op hoe de hulpverlening de ouders buitensloot bij de hulp aan Lucas. Dit werd opgepikt door uitgeverij Thomas Rap waarna het in eigen beheer uitgegeven Blijvend Ontgoocheld, gemaakt voor iedereen die Lucas kende, en ter nagedachtenis aan hem, werd uitgewerkt tot Lucas Casimir.
Het boek heeft een mooie lichte toon, Frits heeft een geheel eigen stem en stijl van schrijven. Dat bleek al in 2011 toen hij een boek maakte over zijn jeugd, zijn vader en zijn werk in de zorg. Het verschil met dat boek, Miljonair van regendruppels, is dat dit boek één onderwerp heeft dat het richting geeft. De zelfmoord van Lucas. Een serieus en zwaar onderwerp waarover tot nu toe veel minder boeken zijn verschenen dan over iemands jeugdherinneringen. Maar gelukkig wordt het nergens sentimenteel of larmoyant. 
Belangrijkste toevoeging aan het verslag van het eerste jaar zijn de brieven aan Lucas die de vader na de zelfmoord aan zijn zoon schrijft en de antwoorden die hij ontvangt. Steeds meer realiseert de vader zich dat het beeld van zijn zoon vervaagt en dat hij Lucas uiteindelijk toch los zal moeten laten en niet de antwoorden zal krijgen die hij wenst te ontvangen.
Dag lieve jongen, met de titel van het gedicht van Anton Korteweg dat ook in het boek is opgenomen, eindigt het indrukwekkende verslag van de zoektocht.

donderdag, oktober 22, 2015

RO Theater: Van Waveren

Het lijkt er op dat de meeste recensenten van de Nederlandse dagbladen fans zijn van Alice Zandwijk en ik niet (meer). Net als bij Vreugdetranen drogen snel zijn de recensies over Van Waveren lovend  Opnieuw ben ik niet onder de indruk. De beginmonoloog is fantastisch, de eindmonoloog van Sanne den Hartogh als zoon Guido idem dito. Maar daartussendoor zwalkt de voorstelling. Is het omdat er twee schrijvers aan het werk geweest zijn? Ik word in ieder geval niet geraakt door het toch dramatische verhaal. Met name de geschiedenis van de oom Frank, gespeeld door Herman Gillis, en zijn vrouw (Fania Sorel) is schrijnend maar komt bij mij niet als zodanig over. Terwijl oom Frank successen heeft met het bedrijf in Duitsland moet zijn Joodse vrouw onderduiken in Nederland, op de vlucht voor dezelfde nazi's waar haar man zaken mee doet.

Door de voorstelling ben ik benieuwd geworden naar de documentaire waarop die gebaseerd is, De Van Waveren Tapes. Die is nog steeds te bekijken op HollandDoc. Filmer Wim van der Aa vindt op een rommelmarkt een stapel geluidsbanden. Hij is een filmer die veelal gebruik maakt van zogenaamde found footage en is benieuwd. Het zijn de tapes van Guido van Waveren, door zijn moeder niet helemaal goed bij zijn hoofd verklaard, zoon van een ooit rijke familie van bollentelers uit Noord-Holland. Hij gaat op zoek naar zijn geschiedenis, beneiuwd naar hoe het zo gekomen is. De gesprekken die hij voert neemt hij op. Ook neemt hij telefoongesprekken met zijn vriendin Nellie op. Die zich daar niet van bewust is. Het leven van Guido eindigt als zijn lichaam wordt gevonden in een Amsterdamse gracht. Van der Aa maakt er een spannende documentaire van, gaat op zoek naar nabestaanden en gebruikt als beeldmateriaal found footage en beelden van zichzelf aan de telefoon. De spanning die de voorstelling mist voel ik wel in de documentaire. De documentaire beperkt zich tot een veel kleiner verhaal en gaat daar veel dieper op in.

Ik begrijp de fascinatie van Alice Zandwijk voor dit verhaal. Zij wil de geschiedenis van de familie vertellen als een familiedrama vergelijkbaar met Koning Lear of de Gebroeders Karamazov, twee verhalen die zij eerder regisseerde. Waar die twee verhalen ijzersterk zijn en meer dan honderd jaar na dato nog steeds worden verteld, zou het mogelijk kunnen zijn dat in dit verhaal ook zo een mooi toneelstuk verborgen ligt. Zoals ik het nu ervaren heb vond ik dat niet. Maar misschien heb ik ongelijk en hebben al die recensenten, toch ook doorgewinterde theaterliefhebbers, het gelijk aan hun zijde en herbeleven over honderd jaar onze nakomelingen nog steeds de familiegeschiedenis van de Van Waverens.

woensdag, oktober 21, 2015

Festival De Keuze #06: Not Punk Pololo

Ik weet niet goed wat ik er van moet vinden, van Not punk, pololo van Monika Gintersdorfer en Knut Klaßen. In eerste instantie vind ik het maar niks, een beetje dans, een beetje muziek op een groot leeg toneel. Op een verrijdbaar podium staat een bandje elektronische muziek te maken. Het licht gaat aan en uit op onvoorspelbare momenten en ook als het donker is wordt er doorgespeeld door de acteurs/dansers. Pas als het podium met het bandje tot midden voor het publiek wordt geschoven en ze een vet punknummer beginnen te spelen word ik meegetrokken in de voorstelling. Maar zeker in het begin als de spelers ons 'Amen' willen laten zeggen na wat ze beweren en gelijk al willen dat we mee gaan klappen terwijl ze mijns inziens nog niets bewezen hebben, ga ik vooralsnog in de 'nee-stand'.

Pas als er echt als een punkband wordt opgetreden ga ik om. De energie van de dansers is aanstekelijk. Maar uiteindelijk is het allemaal iets te veel hetzelfde en te voorspelbaar. Dat we uiteindelijk als publiek allemaal de dansvloer op moeten is leuk maar ligt tegelijk in de lijn der verwachtingen. Al met al heb ik me geamuseerd maar vind ik het niet bijzonder.

vrijdag, oktober 09, 2015

Festival De Keuze #05: Eksit

Hoe beschrijf je een voorstelling waarin niets gebeurt? Want dat is Eksit van Chris Kondek. Een danseres staat op het toneel en deelt kussens uit aan het publiek. Ze vraagt ons allemaal lekker te gaan zitten. Van de tribune zijn de even rijen neergeklapt zoda we op die rijen onze bennen kunnen uitsrekken. Onder ons hoofd en achter onze rug kunnen we een zwart en een wit kussen leggen. Het is niet erg als we tijdens de voorstelling onze ogen dicht doen. Ook is het niet erg als we tijdens de voorstelling in slaap vallen. Want zelfs dan zullen we niets missen, vertelt de danseres. Ze belooft ons dat ze een korte dansfrase van een paar minuten zal dansen en die de hele voorstelling zal herhalen. 

Maar eerst wil ze ons een film laten zien. Uit het plafond komt een scherm naar beneden en een Amerikaanse wetenschapper vertelt ons over het nut van slapen en dromen. In onze slaap en tijdens onze dromen verwerken we de gebeurtenissen van de afgelopen dag. Na een dutje kunnen we taken beter uitvoeren dan zonder. Dat blijkt uit een test die hij heeft gedaan met studenten. Zij moesten een doolhof oplossen. In twee fasen met een pauze er tussen. Tussen de twee fasen deed de ene groep een dutje en droomde, de andere groep bleef wakker. De groep die tussen de opdrachten had geslapen presteerde de tweede keer significant beter dan de andere groep.

Het scherm schuift weer omhoog en de danseres legt ons de frase uit die ze gaat dansen. In kleine stapjes laat ze zien wat ze gaat doen. Als ze daar mee klaar is verdwijnt ze in de coulissen en begint de daadwerkelijke voorstelling. Ze vraagt de technicus om muziek en ze start. De muziek is rustige achtergrondmuziek zoals de ambiant muziek van Bryan Eno.

Zoals beloofd herhaalt ze steeds dezelfde bewegingen. En van tijd tot tijd sluit ik mijn ogen, doezel ik weg. Als ik de ogen open is de danseres nog steeds bezig. Tussen de frase verdwijnt ze steeds achter de coulissen en soms heeft ze een andere kleur jurk aan. Langzamerhand wordt het steeds donkerder op het toneel. Als het bijna helemaal donker is heeft de danseres een glimmende glitterjurk aan en zie je enkel nog de weerkaatsing van het kleine beetje licht op die jurk. Tenslotte is het helemaal donker en komt het licht langzamerhand weer op.

Met dat het licht weer omhoog komt verandert de muziek, wordt dynamischer en als laatste danst de danseres een geheel nieuwe frase met allerlei bewegingen die we nog niet eerder zagen. Dan verdwijnt ze achter de coulissen om niet meer op het toneel terug te keren. Het publiek blijft in verbijstering achter. Allereerst duurt het bijna twee minuten voordat er wordt geapplaudiseerd. Dan volgt het applaus maar de danseres keert niet terug. Enigszins verdwaasd loop ik de zaal uit. Onder de indruk. Dit is een voorstelling zoals ik nog niet eerder zag.

Daarin lijkt de voorstelling op de andere voorstelling die ik jaren geleden van Chris Kondek zag, Dead Cat Bounce, waarin het publiek geld ging beleggen op Wall Street. Ook zo'n bijzondere voorstelling. Waanzinnig goed en een voorstelling die me altijd bijgebleven is. Ik denk dat ik Eksit na tien jaar ook nog niet vergeten ben.

dinsdag, september 29, 2015

Festival De Keuze #04: Helpdesk

Mijn voorlopige hoogtepunt na vier voorstellingen in Festival De Keuze is Helpdesk van Wunderbaum. Niet omdat het zich op de hoogste locatie afspeelt, namelijk op de 31e verdieping van De Rotterdam, het megagebouw van Rem Koolhaas, maar omdat er op hoog niveau wordt geacteerd door Wine Dierickx.

Zij speelt Karen Vandeputte een helpdeskmedewerker die iedereen overal mee kan helpen. De eerste beller adviseert ze bij het aanschaffen van een jurk. Daarna volgen gesprekken met een onzekere vrouw die naar een borrel moet waarbij een minister aanwezig is en die advies nodig heeft hoe zich daar te gedragen. Met een man op zoek naar een escort in Japan, een dame die een kinderpartijtje wil organiseren, geld lijkt geen probleem bij deze personen. Het grappigste gesprek is met Bryan, een man zonder gevoel voor humor. Tussendoor oefent Karen haar intonaties, ze spreekt een zin en gelijk daarna krijgen we die als opname nogmaals te horen. Ook kan Karen met een kort gebaar van haar hand een muziekje onder het gesprek zetten of het geluid van fluitende vogeltjes. Even gemakkelijk zet ze dat geluid weer uit ook. In de slotscène wordt Karen echt vilein als ze een gesprek voert met een lerares Duits uit Hoorn, net zo eenzaam als zijzelf is.

Het publiek heeft headsets op, net als Karen, en zo horen wij de bellers en Karen haarscherp, luid en duidelijk. Er is geen echt verhaal. Eigenlijk bestaat de voorstelling uit losse scènes die telkens ontsporen en langzamerhand steeds grimmiger worden. En we zien hoe Karen zich alleen voelt op haar hoge positie, ver boven de wereld verheven. Niet dat de locatie veel toevoegt aan het verhaal. Nu is het voor het publiek leuk om eens bovenin De Rotterdam te zijn. Maar op vier hoog had de voorstelling hoogstwaarschijnlijk hetzelfde effect gehad.

Daarnaast vroeg ik me af hoe Wunderbaum vindt dat de voorstelling in hun New Forest past. In zekere zin is Helpdesk een ouderwetse voorstelling met een ook al enigszins ouderwets thema. Het thema deed me sterk denken aan de film Talk Radio waarin een radiopresentator 's nachts met zijn bellers praat. De techniek ontwikkelt zich maar de menselijke relaties blijven hetzelfde. Iedereen heeft liefde nodig, zelfs een schijnbaar oppermachtig wezen als een radiopresentator of een helpdeskmedewerker die alles kan regelen.

maandag, september 28, 2015

Festival De Keuze Intermezzo: ContactGonzo

Vier vechtende mannen. Dat is in drie woorden verteld de performance Untitled Movements van ContactGonzo uit Osaka, Japan. Het is gewelddadig, het is grappig, het is fascinerend. Het lijkt op elkaar uitdagen, het elkaar vlooien maar dan bijzonder agressief. Er wordt keihard met twee vuisten op borsten gestompt en er wordt met de vlakke hand in het gezicht geslagen. De mannen springen op elkaar, vallen tezamen op de grond. Er wordt met een kleine wegwerpcamera in het gezicht geflitst. Er wordt met flessen water gegooid zonder elkaar te raken. Een plastic bakje met kersen schuift razendsnel over de vloer nadat het door een beweging van de hand van een van de mannen tussen de vechtende mannen door wordt geschoven. Vreemde details in deze performance. Sommige mensen kijken vol afgrijzen toe, anderen vol verbazing of verwondering. De mannen voeren hun act uit tussen het publiek van Festival De Keuze in de hal van de Rotterdamse Schouwburg. Op een gegeven moment pakken de mannen hun truien, hun tassen, zetten hun petjes weer op en vertrekken weer met hun vieren alsof er niets is gebeurd. Vier vrienden op doorreis die even zitten te dollen. Toch doen ze dit drie dagen achter elkaar op het festival. Steeds opnieuw en in nieuwe variaties. Bijzonder. Japans ook.

Festival De Keuze #03: Blind Cinema

Blind Cinema van Britt Hatzius is de voorstelling waar ik van te voren het meest nieuwsgierig naar was. Hoe ervaar je een film als je hem niet kunt zien is het uitgangspunt. De bezoekers krijgen na binnenkomst een blinddoek voor en krijgen vervolgens een film voorgeschoteld. Maar geen nood schrijft het persbericht, achter je zit een kind dat beschrijft wat jij ziet. Een intrigerend idee.

Iedereen in de zaal is voordat het begint al een beetje giechelig en opgewonden. In de zaal is elke even rij leeg waar straks de kinderen zullen plaatsnemen.Ieder kind bedient twee volwassenen met behulp van een ingenieuze buis die aan het einde splitst in twee hoorns. Aan iedere hoorn kan een volwassene luisteren.

De regisseuse vertelt in het Frans wat de bedoeling is en wordt vertaald door een schouwburgmedewerkster. Straks komen de kinderen om ons te blinddoeken en te vertellen wat we zien. De kinderen hebben de film niet eerder gezien. Tenslotte wenst ze ons een fijne voorstelling en komen de kinderen in een lange rij de zaal binnen. Meest meisjes en enkele jongens.

Achter mij en mijn buurvrouw neemt een meisje met blond haar in een blauwe jurk met witte stippen plaats. Ze geeft ons allebei een blinddoek. Ook helpt ze mijn met het vastmaken van de blinddoek. Op het filmdoek voor ons is ondertussen een zwart vlak met bewegende witte stippen te zien.

Dan begint het. De eerste film gaat over een jongen die in een boek leest. Ik moet eerlijk bekennen dat ik de verhalen niet goed kon volgen. Na de eerste film horen we een hoop gerommel wat ik interpreteer als dat de kinderen van plaats wisselen. Na die wissel is de stem zachter en dit kind vertelt minder details dan het eerste. Ik denk dat het een jongetje is maar dat weet ik niet zeker. Want er vindt nog een wissel plaats en aan het einde als de blinddoek afgaat zit er weer een meisje achter ons.

Het spannendste verhaal is dat over een kind dat in een bos een eng harig monster ontmoet met gele ogen. Gelukkig heeft het wezen geen kwaad in zin en loopt het allemaal goed af. Ondanks dat ik de verhalen niet goed kan volgen, geen idee heb of de film een tekenfilm of een echte film is, is het een wonderlijke ervaring deze cinema voor blinden. Dat geldt voor iedereen want het duurt enige tijd voordat het publiek opstaat. Overdonderd door wat het heeft meegemaakt.

Als we de zaal verlaten geven alle bezoekers de kinderen die in een lange rij bij de uitgang staan allemaal een high five en bedanken hen voor de ervaring.

zondag, september 27, 2015

Festival De Keuze #02: Archive

De tweede voorstelling op dezelfde dag (de vrijdag) is Archive van Israëlische choreograaf Arkadi Zaides. Hij heeft uit het archief van filmbeelden gemaakt door bewoners van de Westbank (twintig kilometer van waar hij woont, in Jeruzalem) een compilatie gemaakt en laat die zien. Op de beelden zijn slechts Israëli's te zien, vertelt hij ons vooraf. Dan laat hij een aantal tekstdia's zien waarop wordt uitgelegd dat de films gemaakt zijn door camera's uit te delen aan de bewoners van de Westbank met de uitnodiging die camera's te gebruiken. Wat we vervolgens zien zijn opnamen van kolonisten die er alles aan doen om de bewoners het leven zuur te maken. Ze gooien met stenen, steken stukken land in brand, maken ruzie met activisten en met de politie. Tijdens het Purim feest worden zelfs de kinderen dronken en vallen de bewoners lastig.

Arkadi Zaides zou geen choreograaf zijn als hij niet iets met deze beelden zou doen. Hij mengt zichzelf in de film als driedimensionale medespelers en laat de films soms loopen en beweegt mee. De eerste tijd zonder geluid maar na een tijdje roept en schreeuwt hij mee met de kolonisten. Dit levert een fascinerende choreografie op. Aan het einde gaat hij in de weer met een loopstation en ontstaat een soort choreografie van geluid. Dat laatste gaat me iets te lang door en vind ik minder interessant dan de bewegingen.

Niettemin een fascinerende voorstelling.

Festival De Keuze #01: CPR Practice

De voorstelling CPR Practice van de Zuid-Koreaanse choreografe/performer Geumhyung Jeong begint veelbelovend. Op het toneel ligt een zogenaamde CPR oefenpop en we horen in- en uitademen. Ik had nog nooit gehoord van CPR maar even zoeken op internet leert dat dit cardopulmonary resuscitation betekent, ofwel het opnieuw op gang brengen van het hartritme bij iemand die een hartaanval heeft gehad.

Het publiek zit in een V-vorm, twee rijen dik, en tussen de twee benen van de V ligt de pop op een wit matras, het onderlichaam bedekt door een blauw laken. Om hem heen staat wat apparatuur en op een soort kapstok hangt een beige sweater.

Na enige tijd wachten komt een vrouw op die tergend langzaam naar de man loopt. Vlak voordat ze bij hem is maakt ze een bocht en begint zich uit te kleden. Als ze helemaal naakt is, gaat ze naast hem liggen, haar hoofd tegen zijn borst, waarop enkele plukjes zwart haar geplakt zitten.

Als dit enige tijd geduurd heeft pakt ze de arm van de pop, die gestrekt is en geen mogelijk heeft om te buigen. Ze laat de hand eerst over haar gezicht gaan. Daarna over haar borsten. Zo speelt ze een erotisch spel met de levenloze pop. Tot zover is de voorstelling spannend, alhoewel traag. Dan laat ze de hand van de pop over haar geslacht strijken, ze laat zichzelf vallen en op datzelfde moment stopt de ademhaling. Alarm!

Helaas stagneert de voorstelling daarna. Met man en macht probeert de vrouw de pop tot leven te wekken door op zijn borst te duwen, met verschillende apparaten, met een defibrillator. Van tijd tot horen we een mannen- of een vrouwenstem aanwijzingen geven. Maar ondanks de energie van de performer blijft het allemaal meer van hetzelfde.

Dan staat de vrouw op, buigt, het applaudiseert en de voorstelling lijkt afgelopen. Maar dan gaat ze door. Langzaam begint ze alle rotzooi die ze in het proces heeft gemaakt op te ruimen en het publiek blijft verbaasd zitten. Beetje bij beetje verlaten steeds meer bezoekers de zaal waaronder ik. Achteraf hoor ik van bezoekers die tot het einde bleven dat de vrouw alles netjes heeft opgeruimd en toen net als het publiek ook wegliep.

Wat mij betreft een teleurstellende voorstelling.

zondag, september 20, 2015

Ben Traven: De Witte Roos

Bij het lezen van de eerste pagina's van De Witte Roos van Ben Traven, uitgegeven door N.V. De Arbeiderspers, kreeg ik onmiddellijk het gevoel met een ouderwetse socialistische roman te maken te hebben. Reden natuurlijk waarom mijn opa, de vader van mijn vader, als sociaal-democraat van de oude stempel, een grote fan was van de mysterieuze schrijver.*

Het verhaal begint met de Condor Oil Company die alles in het werk stelt om de Mexicaanse hacienda (ranch) La Rosa Blanca (De Witte Roos) in handen te krijgen en daarbij vastloopt op de onverzettelijkheid van de eigenaar. Deze beschouwt alle bewoners van de hacienda als zijn kinderen en vindt dat hij goed voor ze moet zorgen. Het lijkt enigszins op het dorpje van Astérix, alle landerijen om hem heen zijn al ingepikt door de oliemaatschappij maar één klein stukje land blijft verzet bieden.
Dan verschuift de focus van de schrijver naar Mr Collins, de directeur-eigenaar van de Condor Oil Company en neemt ons mee in zijn geschiedenis. Dan blijkt het boek ineens bijzonder modern. De wegen van de directeur doen denken aan de hoofdpersoon van House of Cards, hoe deze de vakbonden tegen elkaar uitspeelt. De directeuren om hem heen zijn als de mannen in Dat kan niet waar zijn van Joris Luyendijk.

De handelingen van Mr Collins worden door Traven met een duivels genoegen, groot cynisme, sarcasme en veel humor beschreven. Daaruit blijkt dat Collins ook niet anders kan, hij is slechts een radertje in het kapitalistisch systeem. Hij heeft het geluk dat hij aan de goede kant van de medaille staat, maar hij is uiteindelijk net zo machteloos als de arme sloebers tegenover hem en is bijna gedwongen te doen wat hij doet. Maar zijn handelingen druipen van de hypocrisie. Hij doet zich voor als trouw lid van de kerk maar pleegt tegelijkertijd met meerdere danseresjes overspel. Eén dezer dames, Betty, dwingt hem tot daden die hem duur komen te staan. Als gevolg daarvan moet hij De Witte Roos wel te pakken zien te krijgen om te overleven.

Als hij die uiteindelijk op bijzonder oneerlijke wijze in handen krijgt via een handlanger, hoop je als lezer dat de daders worden gestraft en lange tijd lijkt het er op dat dit gaat lukken. Maar zoals altijd wordt de handlanger gestraft en blijft de opdrachtgever buiten schot.

Er zijn veel schrijvers die op dit moment worden herontdekt. Er is zelfs een speciale website en app aan gewijd, Schwob. Ben Traven is een schrijver die het verdiend om te worden herontdekt.

* Ben Traven is een van de meest mysterieuze schrijvers aller tijden. Niemand weet wie hij werkelijk was. Een Duitse anarchist, de Amerikaan Hal Crowes? Lees alles over de vermoedens met betrekking tot zijn identiteit op Wikipedia.

dinsdag, september 08, 2015

FC Bergman/Het Toneelhuis: Het land Nod


Het land Nod is het land van omzwervingen, het land waar Kaïn naar toe verbannen werd nadat hij Abel had doodgeslagen. Ook de nagebouwde Rubenszaal uit het Paleis van Schone Kunsten te Antwerpen is in deze voorstelling van FC Bergman en Het Toneelhuis, een plek van omzwervingen. Vreemde figuren belanden er zoals de man die eerst een cigaret opsteekt en zich daarna tot poedelnaakt uitkleedt. Zoals de vrouw die bij het aanschouwen van de grote kruisiging van Rubens eerst op de grond plast en daarna in katzwijm valt. De twee mannen die midden in de zaal een tentje opzetten. Maar rode draad door de voorstelling is het grote schilderij van Rubens (Christus aan het kruis, "De lanssteek") dat de zaal uit moet maar niet door de deur past. De conservator van dienst probeert eerst door middel van halsbrekende toeren het schilderij op te meten, probeert vervolgens 's nachts een stuk van het schilderij af te zagen maar wordt betrapt en legt tenslotte een dynamietlading aan boven de deur. Met name dit onderdeel brengt veel humor en slapstick in de voorstelling,

In de publiciteit wordt de voorstelling vergeleken met Orkater, met Pina Bausch, Castellucci, Tati en Jakop Ahlbom, maar mij deed het Vlaamse absurdisme het meeste denken aan theatergroep Radeis dat rond 1980 triomfen vierde in Nederland en Vlaanderen.

Een aanrader, nog te zien begin oktober in Groningen en eind juni 2016 in Brussel. Zie de speellijst op de site van FC Bergman.

donderdag, september 03, 2015

Leonora Carrington: De ovale dame


Leonora Carrington was schilderes en schrijfster en een van de laatste overlevenden van het surrealisme. Enige tijd was ze de geliefde van Max Ernst die ook de tekening heeft gemaakt op het omslag van dit boek, De ovale dame. Het boek is een collectie van een aantal van haar korte verhalen en het langere verhaal Beneden (En bas). Dat laatste is een verslag van haar verblijf in een krankzinnigeninrichting in Spanje het land waar ze na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en na haar scheiding van Max Ernst, terecht kwam.

Het zijn wonderlijke en surrealistische verhalen waarin dieren spreken, mensen verliefd zijn op reeds lang overledenen, en onaangename zaken als bedorven vlees en een smakelijk lijk een rol spelen. Toch weet de schrijfster je te betoveren en haar mee te voeren naar haar waanzinnige wereld. In De onopvallende man krijgt de hoofdpersoon een karbonade toegestopt die ze onder haar rok verstopt. In het eerste verhaal wil De debutante niet naar een bal en laat daarom haar plaats innemen door een hyena die de gasten opeet.

De geschiedenis van haar leven in het gesticht is een heel ander verhaal. Terwijl je in de fictieve verhalen weet dat alles verzonnen is, is het in dat verhaal steeds de vraag wat waar is en wat niet fantasie. Iemand die het ene moment voor god de vader wordt aangezien kan het volgende moment een vijand blijken te zijn. Ze wordt voortdurend opgesloten en vastgebonden en dan weer vrijgelaten. Ze loopt regelmatig in haar nakie rond. Er is een poging om haar te verkrachten als ze aankomt, een verkrachting die ze door krachtdadig verzet te plegen weet te verijdelen. 

Op internet is te zien dat Leonora Carrington een knappe verschijning is geweest en dat ze tot op hoge leeftijd surrealistische schilderijen heeft gemaakt die ik persoonlijk foeilelijk vind. Geen wonder dat de uitgever van dit boekje voor een plaatje van Max Ernst gekozen heeft.

Tot slot om een indruk te geven een voorbeeld van de stijl van Leonora Carrington uit het titelverhaal:

"Van achteren leek de dame nog veel langer. Ze moest zeker drie meter lang zijn. Ik vroeg me af hoe ik het best een gesprek met haar zou kunnen beginnen. Zeggen dat het hondeweer was? Te banaal. Over poëzie beginnen? Over welke poëzie?
'Senora, houdt u van gedichten?'
'Nee, ik heb een hekel aan poëzie,' antwoordde zij zonder zich om te draaien, met een door verveling verstikte stem.
'Neemt u een kopje thee, dat zal u goed doen.'
'Ik drink en eet niets uit protest tegen mijn vader, die ellendeling!'
Na een kwartier zwijgen draaide zij zich om en het verbaasde me te zien hoe jong ze was. Ze moest een jaar of zestien zijn."

maandag, augustus 17, 2015

Irène Némirovsky: Deux

Deux gaat over twee minnaars die vlak na de eerste wereldoorlog, de eerste Pasen na de Grote Oorlog, leven voor plezier en zonder te denken aan de toekomst. Zonder echt van elkaar te houden trouwen Antoine en Marianne met elkaar. In simpele maar trefzekere bewoordingen schetst Némirovsky de geschiedenis van hun relatie, de verhouding tot hun beider familie, de kinderen die ze krijgen en hoe ze van elkaar af drijven en tenslotte weer samenkomen. Het verhaal start in 1919 als Marianne twintig is en eindigt zo'n tien jaar later als het bedrijf dat Antoine heeft opgebouwd ten onder dreigt te gaan als gevolg van de economische crisis.

Het verhaal van Deux is eenvoudig en bijna clichématig. Twee geliefden vinden elkaar, trouwen, krijgen kinderen, hun ouders sterven, beiden gaan vreemd en blijven uiteindelijk toch bij elkaar.

Irène Némirovsky was voor de tweede wereldoorlog een succesvol schrijfster in Frankrijk. Wat mij in haar schrijven aantrekt zijn de indrukwekkende observaties zoals: "Par moments, elle croyait le haïr, mais de cette haine même son plaisir nourissait." ("Sommige momenten dacht ze dat ze hem haatte, maar precies die haat voedde haar plezier.")

Eerder schreef ik al over David Golder, het andere boek dat ik samen met dit voor slechts € 1 kocht en over de herontdekking van deze schrijfster begin deze eeuw. In Frankrijk werd naar aanleiding daarvan een groot aantal van haar boeken heruitgegeven waaronder allebei deze boeken. Terecht denk ik, alhoewel ik me afvraag hoeveel mensen tien jaar later haar boeken nog steeds lezen. Maar dit zal waarschijnlijk niet mijn laatste boek van Irène Némirovsky zijn.

dinsdag, augustus 04, 2015

Simenon: Maigret met vacantie



Maigret is samen met mevrouw Maigret op vacantie in Sable d'Olonnes. Dan wordt mevrouw ziek en moet vanwege een blindedarmontsteking worden opgenomen in het plaatselijke ziekenhuis waar ze wordt verpleegd door de nonnen. Plotseling vindt Maigret in de zak van zijn colbert een mysterieus briefje met de mededeling of hij in 's hemelsnaam eens een bezoekje wil brengen aan de patiënte op kamer nummer 15. Wie heeft dat in zijn zak gestopt? Zuster Marie des Anges? Terwijl hij nog aan het twijfelen is of hij dit zal doen overlijdt de patiënte. Ze blijkt de schoonzus te zijn van dokter Bellamy, één van de notabelen van het dorp. Ze is tijdens een autorit samen met haar zwager uit het rijdende voertuig gevallen en aan de gevolgen van deze val overleden. Heeft de dokter haar uit de auto geduwd en is er sprake van een misdrijf?

Deze Maigret lijkt eningszins op een aflevering van Columbo waarbij onze inspecteur voortdurend om de dader heen blijft draaien. Heeft die het wel of niet gedaan en zo ja, wat is dan zijn motief? Een andere bijzonderheid is dat twee belangrijke personages op de achtergrond in het boek niet ten tonele worden gevoerd. De moeder van dokter Bellamy, die door iedereen in het dorp wordt omschreven als een verschrikkelijk mens, een heks, en de echtgenote van dokter Bellamy, zus van het eerste slachtoffer (want het blijft niet bij één slachtoffer), die alleen slapend in haar bed aan Maigret wordt getoond. Tegelijktertijd zijn er schilderachtige bijfiguren zoals het viswijf Popine en de vrouw van de huisknecht Francis die Simenon met overduidelijk plezier heeft beschreven.

Nog een leuk detail: zoals alle Zwarte Beertjes over Maigret heeft dit boek een omslag van Dick Bruna, maar in dit geval is Dick Bruna tevens de vertaler van Maigret met vacantie.

Nir Baram: Goede mensen

Twee verhalen over twee collaborateurs die in het derde deel van Goede mensen samenkomen. De Duitser Thomas werkt in het interbellum, de periode voor de Tweede Wereldoorlog, in Berlijn voor de Amerikaanse firma Milton in nazi-Duitsland. Nadat hij ontslagen wordt schrijft hij een studie over de Poolse mens die door de nazi's wordt misbruikt met vreselijke gevolgen. Sasja in Leningrad is de dochter van twee intellectuele ouders in de Sovjet-Rusland. Ze ergert zich aan de salons die haar ouders organiseren waar dichters samenkomen. Om haar twee broers te kunnen redden moet ze haar ouders opofferen.

Zowel Thomas als Sasja zijn goede mensen die denken het juiste te doen maar hun daden leiden tot de ondergang van velen. Zo probeert Thomas hun Joodse huishoudster en zijn eveneens Joodse psychologe te redden. Hetzelfde geldt voor Sasja die probeert te voorkomen dat haar twee broers van elkaar worden gescheiden. Hun goedbedoelde acties leiden eerder tot het tegenovergestelde. 

Tijdens het lezen van het tweede hoofdstuk legde ik het boek voor lange tijd weg. Met name omdat ik in de war raakte van de vele personages die in dat hoofdstuk werden opgevoerd. Omdat de recensies zo verschrikkelijk lovend zijn bedacht ik me na een tijdje en begon opnieuw. Pas in het derde deel als beide verhalen samenkomen en de twee collaborerende hoofdpersonen tenslotte aan de grond geraken, werd ik uiteindelijk dan echt gegrepen door het boek en werden me de bedoelingen van de schrijver duidelijk. Nogal een lange aanloop dus, maar tenslotte blijft het ondanks een aantal aangrijpende passages mijns inziens een te lang en breedsprakig boek.

zondag, augustus 02, 2015

Gezichten


We dineren op een pleintje in Metz en de volgende dag maak ik tekeningen van de gezichten van de mensen op het terras zoals ik me ze herinner.

woensdag, juli 29, 2015

Terras



Op het terras naast de basiliek van Fourvières bespied ik een stelletje waarvan de man een verwilderde blik heeft en de vrouw voortdurend lacht.

Fourvières


Vanaf het terras bij Fourvières maak ik deze tekening van het uitzicht over de stad. Als ik alle huisjes en gebouwen had willen tekenen dan was ik nu nog steeds bezig. Dit zijn een aantal grote en opvallende gebouwen. Het was een heldere dag en je kon erg ver kijken.

Schilders


Op het terras in Lyon van de boulangerie waar we 's ochtends ontbijten komen veel arbeiders ook een kopje koffie drinken of iets eten. Zoals deze twee schilders. De linker is voortdurend aan het woord, de rechter luistert en knikt van tijd tot tijd instemmend.

Bonnetje


Bonnetje op het terras van het café-restaurant op Fourvières voor 1 pernod en 1 glas Macon.

dinsdag, juli 28, 2015

IJscoman


Eén van de jongens staat geleend tegen een hekje een ijsco te eten wat me inspireert tot deze fantasie.

Strips

In een klein parkje met mooi uitzicht op de basiliek hangen wat jongens rond en zit een oude man in gezelschap van een verpleegster op een bankje naast ons. De man leest de strip in zijn handen hardop voor.

maandag, juli 27, 2015

Lucien Rioux: Serge Gainsbourg


Tijdens de vacantie lees ik een klein boekje over zanger Serge Gainsbourg.

Chalon-dans-la-Rue 2015


Op een festival lijkt het vaak of 'het' zich ergens anders afspeelt dan op de plaats waar jij je bevindt. Mijn lief stoort zich daarnaast nogal aan de grote hoeveelheid rastapunks met een cigaretje in de mond, een blikje bier in de hand en een grote hond met een grote mond. In het weekeinde zijn die gelukkig in de minderheid omdat het festival dan door het grote publiek over wordt genomen. Op zaterdag wordt het daarbij nog eens verdunt door het tevens aanwezige winkelende publiek. Door dat publiek is het op zaterdag ook het lastigst om een plek voor onze auto te vinden.

Maar het grootste probleem bij mijn lief is dat ze het na één niet geslaagde voorstelling al op wil geven, iets anders wil gaan doen, gaan winkelen bijvoorbeeld. Dat laatste levert mij dan weer wel twee mooie overhemden op. Toch is de oogst niet echt mager. Eenentwintig voorstellingen zie ik geheel of gedeeltelijk in vijf dagen, dat is gemiddeld meer dan vier per dag. Als ik de één na laatste dag niet ziek was geworden (knallende koppijn van de hitte), dan hadden het er zelfs vijf per dag kunnen worden.

Er waren mooie voorstellingen bij en al met al was het een divers geheel. 

We zagen:

Dans met een stok van Joan Catala uit Spanje; een poëtisch voorstelling in de lucht (en in de regen) van Transe Express met een vrouw met een gieter op een schommel, en een reusachtige ui die openbarstte; fakirisme van Makadam Kannibal, minder goed dan vier jaar geleden maar toch amusant; pure muziek van de Junkyard Crew (Americana) en chansons van Filet d'Air; een gekke familie in een caravan die een doorlopende performance gaf (Famille Bonumeur); een koorddansvoorstelling op een oneindig touw van Cirque Rouages met live muziek en twee gigantische fietswielen, één van de hoogtepunten; twee marionettenvoorstellingen voor een minimaal publiek in caravans, een Belgische en een Franse; een steampunkcircus met een halfnaakte stoere trapezewerkster en een androgyne man die met hoepels in de weer was; twee jongemannen met een grote metalen hoepel; een conference met straattheatertrucs o.a. met een zweep en een Barbie; een groot spektakel met twaalf gigantische paarden en een vliegend paard; een serie oude films van Winsor McCay met live gecreëerd  geluid uit drie slingergramofoons, een handorgeltje, een gerauschmacher en een fietswiel; drie dames, zojuist ontslagen uit de augurkenfabriek hangend aan één trapeze; twee komediantes die een kluchtige versie van Thelma en Louise speelden; een mimevoorstelling voor kinderen over een jongetje dat idolaat is van Zorro (met mooie geluidseffecten en muziek); en een performance van de enige Néerlandaise, Merel Kamp, hangend in een knooppunt van draden als een spin of een rups in een cocon. 

En dan vergeet ik de allereerste voorstelling, Iceberg, een associatieve kindervoorstelling over een man en een vrouw op een ijsberg, de allereerste voorstelling die we zien op het festival op de woensdagavond. Geen indrukwekkende voorstelling en wellicht daarom vergeten.Niet vergeten moet ik de voorstelling van Mondes des papier, een acrobatenvoorstelling, twee mannen en een vrouw met een sprookjesboek. Telkens als de pagina om wordt geslagen begint er iets nieuws.

zondag, juli 26, 2015

Makadam Kannibal


Nagetekend uit de krant, Makadam Kannibal tijdens haar optreden tijdens Chalon-dans-la-Rue.

vrijdag, juli 24, 2015

Les Quais de Saone

In café-restaurant Les Quais de Saone krijgen we onze bon op een keurig groen schaaltje.

dinsdag, juli 21, 2015

Agenten & serveerster


In Metz ontmoeten we twee agenten die ons de weg wijzen. De volgende dag zien we ze beide weer, opnieuw tezamen, voor de overdekte markt van Metz.

Een lange dunne en vermoeide serveerster helpt ons aan een tafel op het Place St-Jacques.

donderdag, juli 16, 2015

Tinaninani: Verdronken Vlinders


Jonge mensen op een podium zijn altijd een plezier om naar te kijken. Ongeacht de kwaliteit van de uitvoering zie je de toekomst. In de voorstelling Verdronken Vlinders van Tinanini, onderdeel van het festival 75 jaar oorlog in de stad, is het verschil tussen jong en oud goed te zien. Links en rechts van het podium zitten twee oudere amateurtoneelspelers aan bureau's, met op die bureau's grote stapels boeken en notities. Zij becommentariëren wat er op het toneel gebeurt als de twee oude mannetjes in de Muppetshow op hun balkonnetje. De voorstelling gaat over oorlog, hoe kan het anders in dit festival. 

In korte gedanste en gespeelde scènes laten de jongere dansers en acteurs verschillende aspecten van het verschijnsel oorlog zien. Soms gaat het over de Tweede Wereldoorlog, over discriminatie van de joden, soms over oorlog in de derde wereld, in Afrika, over op de vlucht zijn. Er zijn schitterende beelden. Zo begint de voorstelling met een dans met zaklantaarns in het licht waarvan de huid van de dansers soms even oplicht. Er is een mooie scène waarin er op eieren wordt gelopen. Soms zit je vrolijk te lachen om de energie en de vrolijkheid van de dansers. Bijvoorbeeld als ze een spel spelen met de toeschouwer, waarbij ze voortdurend met hun armen hun ontblote borsten bedekken. Dan weer houd je je adem in als een speler de ander bijna lijkt te wurgen.

Een vreemde eend in de bijt is de Afrikaanse zanger/gitarist uit Kenia, die niet echt deel lijkt te nemen aan de voorstelling. Hij komt op als een vluchteling uit een oorlog ver van hier, speelt en zingt een lied. Half en half had ik verwacht dat hij een combinatie aan zou gaan met de reeds eerder aanwezige zanger, bijvoorbeeld als begeleider of in een duet, maar zo'n samenwerking blijft uit. De zanger wordt begeleidt door ingeblikte muziek en dat is jammer. Want zingen dat kan hij, onder andere enkele mooie jiddische liederen.

Al met al een indrukwekkend geheel alhoewel ik de twee oude mannetjes wel had kunnen missen. Gelukkig trokken die zich na het begin van de voorstelling steeds meer terug en ging de meeste aandacht naar de jongeren. De jeugd heeft de toekomst. Zij moeten er voor zorgen dat er nooit meer oorlog komt. Of ze dat gaat lukken waag ik te betwijfelen. Oorlog is immers van alle tijden. Maar de jeugd blijft altijd zijn best doen, zit vol hoop, verlangens en heeft de kracht. Wie weet lukt het hun ooit toch.

vrijdag, juli 10, 2015

Alex van Warmerdam: Schneider vs Bax

Wat is het dat de films van Alex van Warmerdam zo bijzonder maakt dat ik iedere keer weer naar de bioscoop ren om zijn nieuwste film te zien? De eigenzinnigheid, het volkomen eigen universum dat hij steeds opnieuw in verschillende vormen creëert. Was de vorige film Borgman een grimmige wereld vol geweld, in Schneider vs Bax is het geweld, dat in al zijn films aanwezig is, meer strip-geweld waar je net als in een Tarantino-film ook om zou kunnen lachen.

Een Hollandse versie van de western, niet in de sierra maar in het riet, dat is de vorm waarin Van Warmerdam ditmaal zijn verhaal heeft gegoten. De schijnbaar brave huisvader Schneider (Tom Dewispelaere), vader van twee schatjes van dochtertjes, heeft opdracht gekregen om de als een kluizenaar in zijn drijvend huisje in het riet levende schrijver Bax (Alex van Warmerdam) te vermoorden. Die eveneens twee dochters heeft, een succesvolle dochter die we niet te zien krijgen, en een neurotische, Francisca (Maria Kraakman, foto). Laatstgenoemde dochter staat ineens voor zijn deur en verstoort de plannen van Schneider. Die is jarig en heeft helemaal geen zin in de klus. Zijn opdrachtgever verleidt hem om de opdracht toch aan te nemen met de mededeling dat het een makkelijke klus is, Bax is immers helemaal alleen in zijn huisje in het riet. Niet dus.

Dat is slechts de eerste van een groot aantal obstakels dat de plannen van de hoofdpersonen dwarsboomt. Als in een klucht gaat voortdurend ergens de bel of doemt plotsklaps iemand op die de gemaakte plannen dwarsboomt. Zo wordt Bax plotseling geconfronteerd met het hoertje Gina (Annet Malherbe) en Schneider met een onverwacht bezoek van zijn vader (Henri Garcin, die lang geleden al zijn filmvader was in Abel). Daardoor blijft het verhaal enigszins oppervlakkig en raakt het je niet echt, maar wordt het juist grappig. Als in een klucht.

Wat daarentegen bijzonder is is dat je in de strijd tussen Schneider en Bax de hele tijd heen en weer geslingerd wordt van sympathie voor de één naar sympathie voor de ander. Dan weer hoop je dat Schneider wint, het volgende moment hoop je dat Bax en zijn dochter als winnaars uit de strijd zullen komen. Waarmee de film tot het einde toe spannend blijft. Ik blijf vooralsnog fan en raadt daarom iedereen aan om Schneider vs Bax voordat het te laat is in de bioscoop te gaan zien.

dinsdag, juli 07, 2015

Naar de stad

"De mooiste korte verhalen van de 21ste eeuw", zo wordt Naar de stad aangekondigd, de bundeling korte verhalen door Annelies Verbeke en Sanneke van Hassel. Of dat waar is valt moeilijk te controleren. Alle verhalen spelen zich af in de stad, alhoewel bij sommige het thema stad niet echt op de voorgrond treedt zoals in het IJslandse verhaal van Gyrdir Elíasson dat zich in De schrijfkamer uit de titel afspeelt. In andere verhalen is de stad overduidelijk aanwezig zoals in het verhaal Het voordeel van de twijfel van Tobias Wolff van wie in een Romeinse tram de zakken worden gerold waarna de hoofdpersoon zijn zakkenroller per taxi thuisbrengt. Een groot aantal Europese steden passeert de revue maar er zijn ook verhalen uit in ieder geval in de literatuur minder bekende steden. Toch zijn er geen steden bij van welke ik de naam niet kende.

Het valt onmiddellijk op dat wij maar uit een beperkt aantal landen onze literatuur betrekken. Ontdekkingen zijn er daardoor ook, zoals het prachtige verhaal De goudvis van Edgar Keret, oorspronkelijk in het Hebreeuws geschreven. Schrijvers waarvan ik al vaak gehoord had en waarvan ik nog nooit een verhaal had gelezen staan er in, zoals A.M. Homes en eerdergenoemde Tobias Wolff. Er zijn wereldberoemde schrijvers zoals Haruki Murakami en Zadie Smith die allebei met een geweldig mooi verhaal vertegenwoordigd zijn.

Tenslotte zijn er de verhalen van totaal onbekende schrijvers uit landen waarvan je nog nooit eerder een verhaal las (Khan Mohammad Sind, geboorteplaats en -jaar onbekend, woont waarschijnlijk in Kaboel), die nog niet eerder in het Nederlands (en soms zelfs het Engels) werden vertaald. Hieruit blijkt dat onze blik maar erg beperkt is en dat er overal ter wereld wordt geschreven, literatuur wordt gemaakt, teksten waar wij geen weet van hebben.

De Engelse schrijfster Ann Morgan las in een jaar tijd zoveel mogelijk boeken uit zoveel mogelijk landen van de wereld en schreef daar een boek over (Reading the world of The world between two covers). Als je als schrijver wilt slagen in de wereld verdient het aanbeveling in het Engels te schrijven want 80% van wat wij lezen is in het Engels geschreven en van de Engelstalige schrijvers verdient maar 20% zijn brood met schrijven. Steeds minder schrijvers eten een steeds groter deel van de koek op, de rest krijgt enkel wat kruimels.

Annelies Verbeke en Sanneke van Hassel hebben in ieder geval hun best gedaan om enkele onbekende schrijvers en hun verhalen voor het voetlicht te halen. Dat er enkele verhalen minder zijn, met name die met een clou, doet niet ter zake. Nog door mij met name te benoemen hoogtepunten zijn Professor Andrews in Warschau van Olga Tokarczuk, Het huwelijk van A.L. Kennedy en de drie hele korte verhalen van Lydia Davis. Misschien zijn dit echt wel de mooiste korte verhalen van de 21ste eeuw, ik weet het niet. Deze bundel is in ieder geval een geweldig begin om te komen tot de mooiste korte verhalenbundels van de 21ste eeuw.

zaterdag, juni 20, 2015

Première De soldaat facteur en Rachel

Onder een dreigende lucht spelen Tessa Naber en Bart van Ree de premiẽre in De Tuin op de Pier. Geholpen door een groot aantal vrijwilligers loopt alles soepel en de spelers spelen hun beste voorstelling tot nu toe. Zo zie je weer dat een voorstelling tijd nodig heeft om te rijpen. In Delft speelden we drie voorstellingen, één besloten voor een select gezelschap, afgelopen woensdag speelden we een doorloop/tryout voor de vrijwilligers van de Tuin op de Pier en nu, de vijfde voorstelling voor publiek staat het stuk als een huis en is het publiek danig onder de indruk. Er zijn altijd details voor verbetering vatbaar maar over het geheel genomen ga ik trots naar huis na in restaurant Wijn of Water de complimenten in ontvangst te hebben genomen. Het aanwezige publiek applaudiseert nog een keer extra als de spelers binnen komen en die hebben dat zeker verdiend.

Waren de voorstellingen in Delft in de Tuin van Mecanoo idyllisch qua setting, hier is de omgeving grimmiger onder een donkere wolkenlucht en komt de strekking van het stuk beter tot zijn recht.

Vanavond en morgen is ons stuk nog te zien op de Tuin op de Pier. Reserveer kaarten via http://www.hoenu.nl

Foto: de spelers bereiden zich voor (foto: Gerda Brinkman)

donderdag, juni 18, 2015

Generale repetitie op de Tuin op de Pier

Op woensdagavond doen we een generale repetitie op De Tuin op de Pier. Eerst hebben we een vergadering met de vrijwilligers van de tuin. Vijf enthousiaste mannen en vrouwen die ons willen helpen alles rondom de voorstelling te faciliteren. Publieksbegeleiding, de kassa, het uitdelen van de koptelefoons, techniek. Dan blijkt dat het aggregaat van de tuin niet al te betrouwbaar is en nog wel eens uit wil vallen. Daar moet snel iets op worden verzonnen. Snel lopen we naar het restaurant Wijn of Water of we daar geen stroom kunnen gaan halen. Dat is in vijf minuten geregeld. We bellen met WG Theatertechniek of die 200 m elektriciteitskabel hebben. Ook dat is snel geregeld. Dan moet er een auto op en neer en een uur later, als de spelers gearriveerd zijn, is alles geïnstalleerd en is er stroom. We kunnen beginnen. Maar dan komt de tweede hindernis.

Vlak voordat we willen beginnen begint het zachtjes te regenen. Even later nog iets harder. Als we alles hebben afgedekt stopt de regen weer. We checken de buienradar en om kwart voor acht besluiten we om zo snel mogelijk te starten voordat het echt gaat regenen. Voor de vrijwilligers spelen de acteurs de voorstelling voor het eerst 'in het echt' op de locatie waarvoor we de voorstelling hebben gemaakt. Het gaat redelijk goed, er zijn nog wat kleine technische problemen (de wind), de spelers zitten er niet voor honderd procent 'in', maar voor een generale of tryout ben ik niet ontevreden.

Wat het me wel doet realiseren is dat we nu het regenplan goed moeten gaan oefenen. Dat doe ik morgenmiddag. Vrijdag. En dan vrijdagavond om acht uur de eerste echte voorstelling op de Tuin op de Pier.

Foto copyright: Kees Deenik

zondag, juni 14, 2015

Wonderland Theater: De één zijn dood is de ander zijn koekje

Het nadeel van op een festival spelen, zoals op Delft Fringe, is dat je omdat je zoveel bezig bent met je eigen stuk, je bijna niet de kans krijgt om andere voorstellingen te zien. Pas nadat je eigen stuk gespeeld is kan dat. Gelukkig heb ik nog gekozen om het Wonderland Theater te gaan zien met de voorstelling De één zijn dood is de ander zijn koekje.

Wonderland Theater lijkt goed gekozen want het is een wonderlijk stuk dat ze presenteren. De titel doet een komedie vermoeden en dat is het ook, soms, maar wel een heel zwarte komedie. De twee hoofdpersonen, Erik H. (Dean Bowen) en Ingrid (Pauline ten Böhmen) spelen de voorstelling in een echte keuken aan de Spoorsingel. De relatie tussen de twee is me in eerste instantie niet duidelijk. Is het een stelletje? Maar gaandeweg gaan de twee een harde strijd aan met elkaar en nemen het publiek daarin mee. Want dit is interactief theater. Het publiek wordt gevraagd partij te kiezen. In eerste instantie worden we ingedeeld, maar tijdens de voorstelling loopt één van mannen van de kant van Erik over naar de kant van Ingrid. Dat alles kan gebeuren. Als een gedeelte van het publiek onder leiding van Erik gezamenlijk naar het toilet gaat, sta ik ineens de koelkast te verdedigen. De ene helft roept om bier, borrel en brood, de andere helft om rust en reinheid. Van die rust en reinheid komt niet veel terecht, uiteindelijk is de keuken door de twee acteurs tot een grote puinhoop herschapen.

De strijd gaat er in eerste instantie over wie het laatste koekje mag opeten maar al spoedig ontaardt het gevecht. Er wordt met krijt een grens getrokken over de keukenvloer en Ingrid heeft nu een paspoort nodig om op de helft van Erik te mogen komen. Met de aanwezige meubels wordt een muur gebouwd. De ene helft, die van Ingrid, heeft geen brood, de andere helft, die van Erik, heeft geen sanitaire voorzieningen. Absurd, maar omdat er met volle overtuiging wordt gestreden voor het eigen gelijk, is het overtuigend en wordt de strijd gevoerd totdat uiteindelijk de dood er op volgt voor één van de twee partijen.

Door de titel op het verkeerde been gezet en na aanvankelijke scepsis aan het begin doordat het me onduidelijk was wie wat voor rol speelt, ben ik aan het einde onder de indruk van deze voorstelling die onderdeel is van 75 jaar oorlog in de stad  van het Rotterdams Centrum voor Theater. Nog zo'n festival waarbij het lastig is om bij je collega's te gaan kijken, naar wat zij hebben gemaakt. Deze heb ik in ieder geval meegenomen en ik ben blij toe.

vrijdag, juni 12, 2015

Try-outs op Delft Fringe


Op het festival Delft Fringe spelen we twee try-outs in de wonderschone tuin van architectenbureau Mecanoo. Dit is de vuurproef, kijken of alles werkt, met de draadloze koptelefoons voor het publiek, de zendermicrofoons van de spelers. We zijn om tien uur aanwezig en technicus Daniel Stam verbindt alle snoertjes en na korte tijd hebben we geluid in onze koptelefoons. De spelers hebben de kostuums die Gerda Brinkman voor hen heeft gemaakt, aan.

Maar het allerbelangrijkste is natuurlijk of de voorstelling overkomt bij het publiek. 's Middags doen we een generale repetitie in aanwezigheid van Kees Deenik die foto's maakt en Marijke Stegen die ons dramaturgische adviezen heeft gegeven. Overgoten door zonneschijn spelen Tessa Naber en Bart van Ree voor de eerste keer voor publiek, met microfoons. Halverwege gaat er even iets mis als de microfoon van Bart het niet meer doet, maar dat is snel verholpen. Ook 's avonds gaat er nog een keer iets mis, ongeveer op hetzelfde punt, maar hier leren we van.

Bij de tweede voorstelling op donderdagavond maak ik zelf een blunder, omdat ik vergeten ben mijn eigen koptelefoon aan te zetten. Ik denk dat niemand iets hoort, net als ik, maar dat blijkt niet het geval en Tessa moet opnieuw starten.

Maar het publiek is over het algemeen enthousiast, vooral over het feit dat je wordt ondergedompeld in het verhaal. Tijdens de generale en de twee try-outs weet Daniel het geluidsdecor ook elke keer effectiever in te zetten. Er zijn natuurlijk nog punten van verbetering, ook in het acteren, tempo, ritme, hier en daar in de bewegingen, maar in de komende week hebben we nog twee dagen om te repeteren. Daarna moet de voorstelling bij de première in Rotterdam er helemaal staan.

Foto copyright: Kees Deenik

maandag, juni 08, 2015

In de studio

Op zaterdag zitten Daniel Stam, de technicus en ik, de regisseur, in geluidsstudio Masch in Rijswijk aan de mengtafel bij Willem Schneider. Willem heeft aan de hand van drie opnamen geluid gemaakt voor bij de voorstelling. Er is een opname van beeld en geluid, gemaakt met een fotocamera, en er zijn twee opnamen van geluid van de stemmen van de acteurs. Die zijn opgenomen met twee headsets en twee iPhones. Willem heeft ze samengevoegd en synchroon gemaakt en aan de hand daarvan geluiden bij de film van onze voorstelling gecomponeerd. Wij zijn er om te horen wat het resultaat is geworden.

Het is heel bijzonder wat we te horen krijgen. Bij de diverse scènes zijn diverse sferen gemaakt, soms met muziek, soms met geluid. Wij bekijken het in de studio met behulp van een beamer, als een film. Soms maak ik een opmerking, soms stelt Willem een vraag. Nu ziet het er uit als een geluidsfilm, maar live met echte acteurs en met het geluid via koptelefoons wordt het volgens mij heel indringend.

Zo vallen de puzzelstukjes langzamerhand in elkaar. Telkens komt er iets bij. Er zijn al bijna kostuums, er is tekst en spel, er is een geluidsdecor en er is natuurlijk de tuin zelf en wat daar om ons heen gebeurt. Overmorgen staan we in de tuin van Mecanoo op Delft Fringe. Dan moet het een geheel worden.

donderdag, juni 04, 2015

Koptelefoons

Op maandag spelen de spelers met koptelefoons op en spreken ze in headsets om alle teksten op te nemen met de mobiele telefoon. Tegelijkertijd neemt Daniel Stam, onze technicus, het beeld op met een fotocamera. Deze drie opnamen worden vervolgens samengevoegd door onze geluidskunstenaar, Willem Schneider. Bij deze beelden en dit geluid maakt hij dan een geluidslandschap of soundscape zoals dat in mooi Engels heet. Een redelijk ingewikkelde operatie maar het lukt allemaal. Willem is nu bezig geluiden te verzinnen en te maken en zaterdag spreken we elkaar om te zien wat het geworden is. Alles moet woensdag klaar zijn voor de eerste voorstelling op Delft Fringe. Daar spelen we woensdag en donderdag in de tuin van architectenbureau Mecanoo. Wil je komen kijken? Kijk dan op de site van Delft Fringe hoe het zit met de kaartverkoop. De locatie is te bereiken vanaf de Phoenixstraat 60/a. Je gaat daar onder een poort door waarboven Fox on the run staat. Dat loop je door een lange gang tot het einde. Linksaf en je staat in de tuin. Het is werkelijk een prachtige tuin met een eeuwenoude boom (welke soort?). Misschien wel de oudste boom van heel Delft, volgens Huib de Jong, medewerkers van Mecanoo (en drummer van Het Gebroken Oor).

De soldaat facteur en Rachel
Door Het Vermoeden, met Tessa Naber en Bart van Ree
Op Delft Fringe
Woensdag 10 en donderdag 11 juni, 20.30 uur
Tuin van Mecanoo, Phoenixstraat 60/a (poort Fox on the run)
Delft