woensdag, december 23, 2015

Koen Peeters: De bloemen

Met name de constructie van deze familiegeschiedenis is bijzonder. Het wordt zoals meestal min of meer chronologisch verteld. Maar de manier waarop Koen Peeters de geschiedenis in De bloemen vertelt is uniek.

Via zijn oom Jos is hij in handen gekomen van de brieven die zijn grootmoeder aan zijn vader en aan deze zelfde oom schreef. Daarmee reconstrueert hij de geschiedenis van Louis en Hortence, de ouders van zijn vader René Peeters. Louis is geboren in 1890 en gaat in de boter- en eierenhandel nadat zijn vader zijn lievelingsvarken heeft geslacht. 

Ook de geschiedenis van zijn vader reconstrueert hij, dit aan de hand van diens eigen geschriften en krantenartikelen. Zijn vader was een voorman in een vermoedelijk katholieke volkspartij die niet bij name wordt genoemd. Tussen de verhalen door staan passages in het heden, hoofdstukken met de namen van bloemen en planten, de bloemen uit de titel. Daarin beschrijft Koen Peeters hoe hij werkt aan met het boek (tot spoed gemaand door levende en dode familieleden), ontmoetingen met zijn oom Jos, de broer van zijn overleden vader, en gezinssituaties die meestentijds met de natuur te maken hebben.

Daarmee wordt de familiegeschiedenis een onderdeel van de eeuwige herhaling van de seizoenen, van geboren worden, opbloeien en afsterven. Soms herhaalt de geschiedenis zich bijna letterlijk. Zo is er een dramatische gebeurtenis in het leven van zijn vader als hij wordt belaagd en in elkaar geslagen wordt door Vlaamse nationalisten. Iets wat Peeters weerspiegeld ziet in een gebeurtenis bij een tankstation als hij zelf bijna zonder reden wordt aangevallen, waarbij hij er zonder kleerscheuren vanaf komt. Tezeffder tijd leest hij in de krant over een politicus wiens auto wordt overgoten met varkensbloed. Actueel en van alle tijden want ook nu worden er weer politici en met name burgemeesters, bedreigd. In De bloemen gaat Koen Peeters later op zoek naar de man die dit zijn vader heeft aangedaan. Of deze ontmoeting ook in de werkelijkheid heeft plaatsgevonden blijft onduidelijk, want er is ook veel fantasie in het boek, achterin, in de verantwoording, staat 'niets in dit boek is waar'.

Ondertussen laat hij ook zien hoe God en religie langzaam uit het leven van de familie verdwijnen. Hij doet dat op surrealistische wijze. In het verhaal over Louis duikt God van tijd tot tijd in levende lijve op en heeft grootvader regelmatig gesprekken met Hem. Een andere mooie surrealistische gebeurtenis vindt plaats als zijn vader revalideert in het kleine dorpje Binche na de aanslag en daar in aanraking komt met de carnavalsfiguur van Gilles.

In het heden ziet Koen Peeters regelmatig verschijningen van zijn grootvader als hij bezig is met het schrijven van diens geschiedenis. Zo duikt zijn opa plotseling op vanuit een kast en spreekt die hem toe om vooral vaart te maken met het schrijven van het boek net zoals zijn oom Jos dat in de realiteit doet. In het laatste hoofdstuk, God (bis), knoopt Peeters de lijntjes aaneen in een mooi betoog. Zonder een uitleg te willen geven geeft hij toch een duiding aan het boek dat dan achter je ligt en op mij grote indruk maakte.

Abke Haring: Unisono

Dit is in het lopende theaterseizoen de vierde solo die ik zie die gespeeld wordt door een vrouw. Al die theatersolo's zijn bijzonder. Eerst de dansvoorstelling Exit van Chris Kondek (gespeeld/gedanst door Alix Eynaudi) in het theaterfestival. De solo Helpdesk van Wine Dierickx van Wunderbaum in datzelfde festival, de voorstelling Sinaasappelstraat van Joan Nederlof van de Mug met de gouden tand, en nu Unisono van Abke Haring. De middelste twee zijn stukken waarin de vrouw tegen één of meerdere imaginaire tegenspelers spreekt en dat op fenomenale wijze doet, de voorstelling van Chris Kondek is een experiment met dans en deze solo van Abke Haring is experimenteel in vorm en tekst.

Abke Haring speelt niet één karakter, ze speelt eenzaamheid. Tegelijkertijd lijkt ze niet alleen te zijn. De titel Unisono verwijst naar meerdere stemmen die samen spreken. De actrice zit het grootste gedeelte van de voorstelling bewegingloos aan een tafeltje waaromheen vier stoelen staan. Ze heeft glimmend witte sneakers aan en een felrode mok. Voor de rest is haar kleding zwart. Ze spreekt rustig en licht versterkt met behulp van een headset haar tekst. Door haar androgyne uiterlijk, kortgeknipt haar, verhullende zwarte kleding kan ze alles zijn, man of vrouw, jong of oud. Daardoor heb ik de associatie dat ze ons allemaal kan zijn. Dus ondanks het feit dat er geen karakter is om je mee te identificeren die een ontwikkeling doormaakt, voel ik me toch met deze mens verbonden.

Prachtig moment is dat waarop ze ineens begint te bewegen. Haar linkerhand strekt de vingers en in een langzame beweging staat ze op, haar rechterhand met de rug van die hand tegen de kin, rijst ze langzaam omhoog en loopt vervolgens heel langzaam, in een soort slow-motion rond de tafel. Juist omdat er in de rest van de voorstelling zo weinig gebeurt wordt dit opeens een grote gebeurtenis.

Een fascinerende, bijzondere voorstelling waarvan je de betekenis niet onmiddellijk begrijpt, zo die al te begrijpen valt, maar die diepe indruk op mij maakte. Ik had associaties met het werk van de Russisch/Franse schrijfster Nathalie Sarraute. Ook iemand die op een abstracte manier de gedachten van meerdere mensen voelbaar en hoorbaar maakt.

dinsdag, december 22, 2015

BOG: God

Vier mensen staan op een rij voor een wit doek. Drie vrouwen en rechts één man. Het zijn de vier acteurs van theatergroep Bog en ze discussiëren. Met elkaar en met ons, alhoewel het publiek geen antwoord geeft als hen iets wordt gevraagd. Ze spreken over de zin van alles, over het waarom en over god. Wat de gebeurtenissen in het stuk betreft is hiermee zo'n beetje alles wel gezegd. Behalve dat tegen het einde het spreken even over gaat in een soort zing-spreken of rappen en dat het witte doek naar beneden valt.

Eigenlijk is het geen theaterstuk maar een ingestudeerde en daarmee getheatraliseerde discussie over het fenomeen god. Fascinerend is het zeker. Ook de manier waarop het stuk tot stand is gekomen. Met medewerking van fans of leden van Bog, dat zijn er zo'n 350. Aan hen is een aantal vragen gesteld over wat god voor hen betekend, wat god is en deze ideeën zijn in de voorstelling verwerkt. Daarna is er nog een regisseur geweest die er naar gekeken heeft (Erik Whien).

Een voorstelling moeilijk te omschrijven en moeilijk om weer te geven waarom het zo boeit maar waardoor je gaat nadenken over je eigen ideeën over god, het hiernamaals en de bedoeling van alles. Niet dat mijn ideeën hierover danig veranderd zijn maar het is altijd goed er bij stil te staan en om je gedachten te scherpen.

maandag, december 14, 2015

Rutger en Walter: Uebermensch

Twee mannen aan een tafel. Discussiërend over de vraag hoe je een übermensch wordt. En wat een übermensch is. De twee mannen zijn neven van elkaar. De ene studeerde filosofie en biomedische wetenschappen, de ander Nederlands. Samen zaten ze tijdens hun studietijd aan hetzelfde tafeltje als waaraan zij nu de voorstelling spelen. Althans dat zeggen ze. Want bij theater weet je het maar nooit.

Maar waar ze over discussiëren dat zijn echte zaken. Over abortus bijvoorbeeld en de leeftijd waarop je een abortus mag uitvoeren. In de tijd van de Spartanen mocht je nog tot het tweede levensjaar zeggen dat je een kind niet wilde en kon dat dan vervolgens over de stadsmuur werpen. Voor je tweede levensjaar was je immers nog geen mens. Waarmee ze laten zien hoe arbitrair de grens is waarvoor en waarna je een mens bent.

Op een zelfde manier wordt gepraat over extensies van het menselijk lichaam. Er wordt gesproken over Adolf Hitler en over Zarathoestra en Nietschze. Hitler probeerde door mensen op de volgens hem juiste wijze te kruisen übermenschen te scheppen. Wij doen nu misschien wel hetzelfde met behulp van vruchtwaterpuncties. Belangrijke vragen over de maakbaarheid van de mens die door de beide heren op een luchtige manier en met veel humor worden behandeld.

Met de verschillen in karakter en opleiding wordt op een grappige manier de draak gestoken. Tegelijk is aan de voorstelling een diepgaand onderzoek vooraf gegaan waarvan Rutger en Walter verslag doen op hun blog.

Een mooie voorstelling die ergens over gaat. Nieuwsgierig? Op de Erasmus Universiteit spelen Rutger en Walter de voorstelling nogmaals in Rotterdam op woensdag 9 maart aanstaande om 20.00 uur in het Erasmus Paviljoen. Het weblog van Rutger en Walter kun je lezen op: http://www.rutgerenwalter.nl

De Mug met de Gouden Tand: Sinaasappelstraat

Joan Nederlof is Mien van Dam, haar oma uit de Sinaasappelstraat in Den Haag. Een echte socialiste in hart en nieren en van de oude stempel. Omdat Joan het niet meer weet en zich zorgen maakt over de staat van de democratie roept ze haar oma op uit het hiernamaals. Mien moet haar te hulp schieten.

Gebaseerd op de ideeën van Alexis de Toqueville die de slechte kanten van de democratie onderzocht speelt Joan Nederlof een prachtige solo of eigenlijk bijna een duet. Want ze speelt zowel zichzelf als Mien van Dam en ze doet dat op weergaloze en onnavolgbare wijze. Soms denk je bijna dat er twee vrouwen op het podium staan zo snel switcht ze in haar spel van het ene naar het andere karakter. Ik moest denken aan U bent mijn moeder van Joop Admiraal. Net als die voorstelling is dit hogeschoolacteren.

Maar het is niet alleen fantastisch acteren, de voorstelling heeft ook inhoud. Wat gebeurt er als we al onze verantwoordelijkheden overdragen aan de door ons gekozen volksvertegenwoordigers? Waarna we op het persoonlijke vlak alleen nog aan onszelf denken en niet meer in staat zijn sociaal te zijn. Dit is het eerste deel van een trilogie over de stand van de democratie en doet verlangen naar het volgende deel.

dinsdag, december 08, 2015

Emmanuel Carrère: Limonov

Net als zijn vorige boeken is Limonov een documentaire roman. Ging L'adversaire over een leugenachtige moordenaar en D'autres vies que la mienne over goede mensen, Limonov gaat over een avonturier, een liefhebber van De graaf van Monte Cristo, een liefde die hij gemeen heeft met zijn biograaf Emmanuel Carrère (en met Pieter Steinz en ik).

Naast schrijver is Carrère documentairemaker en dat brengt hem naar Rusland waar hij Edouard Limonov opnieuw ontmoet. Want Limonov is als schelm geboren in de Oekraïne, was een undergroundfiguur in het Rusland ten tijde van Breznjev, zwerver en huisknecht van een miljonair in Manhattan en schrijver in Frankrijk. Kortom, zijn leven leest als een avonturenroman. Reden waarom Carrère besluit zijn leven te boek te stellen.

Ik moet eerlijk zeggen dt ik na zo'n 250 pagina's gelezen te hebben er een beetje genoeg van had. Maandenlang, misschien wel een half jaar lang lag het op een stapeltje naast mijn bed. Tot ik besloot, eerder plichtmatig dan omdat ik er zin in had. Op dat moment viel ik midden in het verhaal waarin Limonov naar Servië vertrekt om daar aan de zijde van Arkan en de Serven zich in het strijdgewoel te mengen. Fascinerend is het verhaal dan weer onmiddellijk.

Het boek eindigt met de redenen waarom Carrère besloot dit allemaal op te schrijven. Wat zegt het boek over Rusland? Limonov is als persoon vergelijkbaar met Poetin. Poetin succesvol, Limonov min of meer mislukt lopen hun levens bijna parallel.

Niet geheel geslaagd maar een intrigerend boek over het moderne Rusland. Begrijpen zullen we de Russen denk ik nooit, maar dit werpt toch enigszins licht op de befaamde Russische ziel.