maandag, februari 22, 2016

Jonathan Safran Foer: Extreem luid en ongelooflijk dichtbij

Ik neem een proefabonnement op Storytel en luister daarom zes en een half uur lang naar Jeroen Willems die Extreem luid en ongelooflijk dichtbij (Extremely loud and incredibly close) van Jonathan Safran Foer voorleest. Helaas kan ik de bijbehorende app niet gebruiken op mijn telefoon en daarom kan ik alleen luisteren met de iPad. Onderweg in de trein gaat dat goed en ik kan zelfs naar buiten kijken tijdens het luisteren, maar luisteren tijdens het wandelen en fietsen gaat minder. Dus ik verleng mijn proef niet en ga weer terug naar mijn podcastabonnementen. Coverville, This American Life, Serial, Kunststof, The Truth en de Nieuwsshow.


Maar dan nu het luisterboek. Jeroen Willems won hiermee de prijs voor het beste luisterboek in 2009. Hij leest het werkelijk op een geweldige manier voor. Je mist de wonderbaarlijke typografie van het oorspronkelijk papieren boek, dat wel. Maar hij kruipt heel knap in de huid van de verschillende personages die het verhaal vertellen, met name in de huid van de hoofdpersoon, het negenjarige jongetje Oskar Schell dat op zoek gaat naar het geheim van zijn vader die bij de aanslag op de Twin Towers is omgekomen. Maar dat is niet de enige verteller. Er zijn nog twee vertellers, de oma van Oskar en een man van wie ik de identiteit niet zal onthullen. De laatste verliest steeds meer woorden en kan tenslotte alleen nog via geschreven briefjes met de buitenwereld communiceren.

Het procedé van dit boek lijkt daarmee op dat van zijn debuutroman Alles is verlicht waar eveneens drie vertellers aan het woord waren. Dat boek maakte toch meer indruk dan dit, misschien juist omdat dat in zijn omvang iets gecomprimeerder was. In beide boeken komen gruwelijke scènes voor en zijn er momenten van grote schoonheid. Jonathan Safran Foer weet als geen ander zijn lezers te ontroeren. Met daarbij de fantastische stemkunstenaar Jeroen Willems is zes en een half uur luisteren geen straf maar een genot. Soms wilde ik niet stoppen en wilde ik verder luisteren. Helaas was er dan soms een station dat me dwong te stoppen.

maandag, februari 15, 2016

Georges Simenon: Maigret in Holland

In het plaatsje Delfzijl in Groningen is de Franse commissaris Maigret in 1929 geboren. Daar schreef Simenon het eerste avontuur van de later wereldberoemd geworden speurder. Naast Sherlock Holmes ook één van de meest verfilmde speurders. Volgens Hollands Diep probeerde Simenon daar een meisje te versieren en toen hem dat niet lukte schilderde hij haar in zijn boek af als een sloerie die het met alle mannen in het dorp aanlegde. Toch staat in Delfzijl ondertussen een standbeeld van Maigret.

De eerste Maigret is meteen al een echte Maigret. Al lezend zou je niet zeggen dat dit het eerste boek is over de commissaris. Hij wordt niet uitvoerig geïntroduceerd of beschreven. Hij komt aan in Delfzijl, met de trein, om de moord op te lossen op een zekere Poppinga, leraar aan de zeevaartschool. De verdachte is een Franse professor die een lezing heeft gegeven en is betrapt met het moordwapen in zijn hand. Als een olifant in een porseleinkast beweegt Maigret zich door de dorpsgemeenschap en maakt daar bepaald geen vrienden. Als duidelijk wordt dat de moordenaar een dorpsbewoner is wordt dat Maigret niet in dank afgenomen. Liever wil de plaatselijke inspecteur de schuld op een zwervende zeeman schuiven die ondertussen het dorp alweer verlaten zou hebben, en daarmee de moord onopgelost laten.

Met Maigret in Holland geeft Simenon een mooi portret van het dorp Delfzijl eind twintiger jaren. Een kleine dorpsgemeenschap. Aan de ene kant van het Damsterdiep wonen de notabelen, aan de andere kant het gewone volk. In het dorp bevinden zich vijftien sigarenboeren, iets wat nu bijna niet meer voor te stellen is. Ook het feit dat een Franse professor uit Nancy een lezing over criminaliteit komt geven (in het Frans!) is nauwelijks meer voor te stellen. Toch is het niet vreemd dat toentertijd de leden van de hogere stand beter Frans spraken dan Engels wat nu de taal is die iedereen spreekt.

Als bij elke echte Maigret gaat het hier niet zo zeer om wie het heeft gedaan als wel om het waarom. De karaktertekening van de personages maken het lezen van een Maigret tot een plezier. Zoals Beetje Lieuwens, het jonge meisje dat iedereen het hoofd op hol brengt, Cor Barens, de verlegen leerling van de zeevaartschool, en professor Duclos die Maigret verwijt dat hij zich niet aanpast aan de zeden en gebruiken van de Hollanders, die ook in 1929 precies om zes uur avondeten. Zelfs het karakter van de vermoorde Koenraad Poppinga komt dankzij de verhalen van de nabestaanden duidelijk tot leven. De start van een veelbelovende serie dit boek dat als eerste Simenon al in 1932 in het Nederlands werd vertaald.

Georges Simenon: Maigret en de maniak van Montmartre

Als je een hele stapel Maigrets hebt zoals ik nu, kun je ook goed zien hoe de stijl van Dick Bruna zich in de loop der jaren ontwikkelt. Op het omslag van deze vroege Maigret staat nog geen pijp zoals op het omslag van Maigret in Holland waarover ik pasgeleden een stukje schreef. Dit omslag met de metrokaart van Parijs, de lam en de beetje rommelige typografie met de Gill Extra Vet, heb ik altijd een erg mooi exemplaar gevonden, net als dat van Maigret en de geschaduwde schoolmeester waarvoor Bruna een imitatie-Fernand-Léger heeft ontworpen.

Dit boek speelt zoals de titel al aangeeft, in Montmartre waar een seriemoordenaar rondloopt die eens per maand een jonge vrouw vermoordt. Aan Maigret de taak om een volgende moord te voorkomen, wat hem slechts gedeeltelijk lukt. Het valt me op dat ondanks het enigszins ouderwetse decor van Parijs in de vijftiger jaren het gegeven tijdloos is. Net als in The silence of the lambs zoekt Maigret als een profiler naar de motieven van de moordenaar en zet een val (de Franse titel is Maigret tend un piège) voor de maniak met behulp van lokagente.

Één van de betere Maigrets, deze Maniak van Montmarte, en mede daarom ook meerdere keren verfilmd.

Simenon: De ijzeren trap


Een ziekelijke man, Etienne Lomel, ligt op bed terwijl zijn vrouw beneden in de papierhandel aan het werk is. Ze zijn verbonden door een ijzeren trap die de winkel beneden met de slaapkamer boven verbindt. Lange tijd lijkt het er voor de lezer op alsof de man een ingebeelde zieke is. Alleen zijn gedachten worden weergegeven. Het zijn zijn observaties en inzichten en wat Louise, zijn vrouw, denkt, dat weten we niet.

Maar stukje bij beetje, door meer te onthullen van de geschiedenis van de liefde en het huwelijk tussen de zes jaar oudere Louise en Etienne, komen we meer te weten over hun verhouding en verandert het beeld van Louise als zorgzame vrouw, een moeder bijna, in dat van een gevaarlijke gifmengster.

Haar eerste man Guillaume is onder verdachte omstandigheden in hetzelfde bed gestorven en toen hij overleed was hij niet zwaarder dan een kind van tien jaar. De aanleiding van zijn dood is de overspelige liefde waarmee de verhouding tussen Louise en Etienne begon. Een seksueel opwindende verhouding die mooi wordt weergegeven. Zo vrijen de twee met open venster bij het licht en de geluiden van de kermis aan de overkant van de Boulevard Clichy in Montmartre waar het boek zich grotendeels afspeelt.

De ijzeren trap van Simenon is een spannende psychologsiche thriller over twee mensen die niet met elkaar praten. Niet tegen elkaar zeggen wat ze denken. Een echtpaar bijna zonder vrienden. Alles in de winkel en in het huis is zoals voordat Etienne er kwam. Alles staat onder controle van zijn vrouw. Hun enige twee vrienden zijn Mariette een jeugdvriendin van Louise en haar man, tezamen het echtpaar Leduc.

Etienne probeert zich te ontworstelen aan de ijzeren greep van Louise waarin hij zich bevindt, hij wil overleven, en dat leidt uiteindelijk tot het dramatische einde.

't Barre Land/Comp.Marius: Um sonst/Voor niks

Een voorstelling die twee uur duurt en uiteindelijk blijkt alles voor niks te zijn. Wij, de toeschouwers, weten het allang, en als de toneelspelers er na veel omzwervingen tenslotte ook achter komen barst het publiek in daverend lachen uit.

De komedie Um sonst (1857) van Johann Nestroy gaat over twee toneelspelers die neergestreken zijn in een klein dorp in Oostenrijk. Als alle kunstenaars zonder geld en enkel beladen met schulden. Maar één van de twee, Arthur, wil met zijn geliefde Emma trouwen. Iets wat onmogelijk lijkt want zij is door haar voogd Finster al aan zijn neef en enige erfgenaam August beloofd. Wij als publiek komen er al snel achter dat Arthur en August één en dezelfde persoon zijn. Maar zoals gezegd duurt het twee uur voordat de acteurs er achter komen.

Dat deze klucht actueel zou zijn omdat tegenwoordig iedereen van zijn leven een kunstwerk wil maken vind ik eerlijk gezegd wat teveel gezegd. Dit neemt niet weg dat er hier en daar regels voorbijkomen die nog steeds toepasbaar zijn op de actualiteit. Maar dat geldt voor elk toneelstuk of boek. Over kunst en de waardering voor, of het gebrek daaraan, bij het grote publiek, daarover gaat het ondertussen regelmatig.

Gelachen worden kan er wel. De hele avond lang. Met kleine gebaartjes en soms grote, met subtiele zinswendingen, dubbelzinnigheden en ingenieuze dubbelrollen, wordt het verhaal over het wel heel letterlijk te nemen voetlicht gebracht. Midden op toneel hangen op borsthoogte van de spelers vier grote theaterlampen die vier plenzen licht op de vloer werpen. Drie Vlamingen en drie Hollanders tezamen op het toneel met hoofdrollen voor Waas Gramser en Vincent van den Berg als de twee toneelspelers. Met prachtig gezongen a capella liedjes die, net als het stuk, nergens over gaan.

Een heerlijke avond lachen om niks.

zondag, februari 14, 2016

Simenon: De schipbreukelingen


In de De schipbreukelingen (Les rescapés du Télémaque, 1938) draait het allemaal om schipper Pierre, een man die aan het begin van het boek gearresteerd wordt op verdenking van de moord op de heer Février. Niemand gelooft dat hij het gedaan heeft en vooral zijn tweelingbroer Charles niet, de werkelijke hoofdpersoon van deze roman van Georges Simenon. Hij wil er alles aan doen om de onschuld van zijn broer Pierre te bewijzen, eigenlijk net als iedereen in het vissersdorp Fécamp waar het verhaal zich afspeelt. Want Pierre is geliefd door iedereen en samen zijn Charles en Pierre het brein en de spieren van één persoon.

Het begin van het boek doet sterk denken aan het begin van De graaf van Monte Cristo. Een schip komt de haven binnen, de schipper wordt gearresteerd en door die associatie ben je er gelijk van overtuigd dat de arrestant onschuldig is. Het ongeloof van de bevolking van het dorp dat bijna in opstand komt tegen de arrestatie, versterkt dit gevoel. Maar wie is dan de werkelijke moordenaar?

De reden waarom Pierre de eerste verdachte is ligt in het verleden. Bij de schipbreuk van de Télémaque, vele jaren geleden, zaten zes mannen in een sloep. Éen van de mannen overleed waarna de overlevenden zich in leven hielden door zich te goed te doen aan het lijk, een Engelsman. Toen de situatie verslechterde sneed Pierre Canut senior, de vader van de Pierre uit deze roman, zich de polsen open. Ook zijn lijk diende als eten voor de vier overlevenden. Drie van hen zijn aan het begin van het verhaal al overleden, de vierde, de heer Février, ligt met de keel doorgesneden in zijn huis. Er wordt een mes gevonden met de initialen P.C. In de kajuit van de jonge Pierre Canut wordt een tabakszak gevonden die aan Février toebehoorde.

Het boek volgt Charles in zijn speurtocht naar de werkelijke dader. Zijn twijfels (niet aan de onschuld van zijn broer), zijn besluiteloosheid en zijn doorzettingsvermogen. Hij moet en zal de misdaad zelf oplossen. Steeds duiken nieuwe verdachten op en het lijkt er op dat hij voortdurend achter de feiten aan loopt. Hoe langer hoe meer realiseert hij zich hoe belangrijk Pierre voor het dorp is en hoe onbelangrijk hij zelf is.

Hij volgt dwaalspoor op dwaalspoor tot de uiteindelijke ontknoping in het toilet van een restaurant in Dieppe. Achterop het Zwarte Beertje dat ik las staat "Met meesterschap beschrijft Simenon de reacties van de verdachte, een stugge jonge visser (...)". Maar dat is een dwaalspoor van de uitgever. Aan de stugge jonge visser wijdt Simenon amper een hoofdstuk. Zijn superioriteit als schrijver bestaat er uit dat hij koos voor de beschrijving van de zoektocht en de gevoelens van de tweelingbroer Charles in plaats van die van de verdachte.

maandag, februari 08, 2016

IFFR 2016

Gisteren, zondag 7 februari 2016, eindigde het Rotterdams filmfestival (IFFR). Ik heb vier films gezien en een kruising tussen film en theater.

Men & Chicken

De eerste film zie ik op donderdag, de speciale filmvoorstelling georganiseerd voor studenten en medewerkers van de Erasmus Universiteit. De keuze is gevallen op Men & Chicken van de maker van Adam's Apples (de Deense regisseur Anders Thomas Jensen). Net als die film en net als de Erasmus-film van vorig jaar (Frank), is het een bizar verhaal. De vader van de twee broers Elias (Mads Mikkelsen) en Gabriel (David Dencik) overlijdt. Hij laat voor hen een videoboodschap achter waarin hij verklaart niet hun echte vader te zijn. Ook hun al eerder overleden moeder is niet hun echte moeder. Ze zijn geadopteerd en niet eens echte maar halfbroers. Vlak voordat de film stopt vertelt hij wie hun echte vader is. Waarop de twee zoons vertrekken naar het eiland Ork waar hun vader woont. Maar die is daar niet alleen. In het vervallen landhuis wonen nog drie halfbroers temidden van een groot aantal dieren. Vooral veel kippen en een rund. Van alle broers zijn de moeders in het kraambed overleden. Een mysterie waar Gabriel opheldering over wil verkrijgen. Op primitieve wijze en hardhandig proberen de andere broers dat te verhinderen. Een film vol gekte en vol geweld.

The shell collector

Op een klein eiland met een strandje woont een oude blinde schelpenverzamelaar. Met zijn stok wandelt hij langs de vloedlijn en pikt daar de mooiste schelpen op. Op zekere dag vindt hij een aangespoelde vrouw op het strand. Hij neemt haar mee naar zijn huisje. Ze blijkt een kunstenares te zijn van wie de hand verlamt is waardoor ze niet meer kan schilderen. Dankzij de beet van een weekdier in één van de schelpen van de verzamelaar komt ze in een trance en blijkt ze achteraf op wonderbaarlijke wijze genezen. Ze blijft bij de blinde man wonen tot hij haar wegstuurt. Dan gaat haar verhaal de wereld in. Via de radio horen we dat er een vreemde epidemie heerst op het vaste land. Al snel komt de zoon van de verzamelaar opdagen met een grote groep mensen die ook genezen willen worden. De rust van de schelpenverzamelaar is voorbij.
The Shell Collector (van Yoshifumi Tsubota) is een prachtige poëtische film met schitterende onderwateropnamen. Mijn hoogtepunt van het festival.

He hated pigeons

Niet zelf uitgekozen maar een gekregen kaartje. Ik ben voorbereid op een trage film met mooie beelden van het landschap van Chili. Een jonge homoseksuele man (Pedro Fontaine) is zijn partner verloren. 's Nachts is die uit de tent verdwenen waar ze samen sliepen en verongelukt. Hoe en waarom blijft onduidelijk. Hij besluit de tocht die ze samen zouden maken, van noord naar zuid door heel Chili, te voltooien.
He hated pigeons (Ingrid Veninger) valt tegen. Als ze me zouden hebben verteld dat de film in Zwitserland of Oostenrijk was opgenomen dan had ik het ook geloofd. De veerboot ziet er uit als elke andere veerboot in de wereld. Het verhaal is mager.
De man reist door Chili, wordt vanwege zijn homoseksualiteit aangevallen door iemand die vindt dat er te veel naar hem gekeken wordt, hij neemt een liftster mee (regisseuse Ingrig Veninger) en later nog een drietal lifters met wie hij 's avonds rond het kampvuur zit. Totdat hij uiteindelijk zijn auto laat staan en alleen met een rugzak het bos in wandelt. Slaapverwekkend.

Les Ogres

Een theatergezelschap reist met een grote circustent door Frankrijk en speelt in die tent twee eenakters van Tsjechov, De Beer en De Bruiloft. Het drama begint als één van de hoofdrolspeelster uit de nok van de tent op de vloer te pletter valt omdat Deloyal, de broer van de artistiek leider, het touw niet goed heeft vastgemaakt. Er moet onmiddellijk een vervangster geregeld worden en François (François Fehner), de leider van het gezelschap belt Lola, de enige die de rol kent en direct mee kan spelen. Een nadeel: François heeft in het verleden een amoureuze verhouding gehad met Lola (Lola Dueñas). Na drie maanden keerde hij terug bij zijn vrouw (Marion Bouvarel) en dochter (Inès Fehner) maar het is begrijpelijk dat vrouw en dochter de komst van Lola niet met vreugde tegemoet zien. De familieperikelen tussen vader, moeder en dochter vormen de eerste belangrijke verhaallijn in Les Ogres van Léa Fehner.
De tweede belangrijke verhaallijn die soms met de eerste samenvalt is de zwangerschap van Mona (Adèle Haenel). Zij is zwanger van enfant terrible Deloyal, de man die het touw niet goed vastmaakte, die voor de grap de vrouw van François bij opbod probeert te verkopen, die schoolkinderen vertelt wat sodomie is en die een gigantische ruzie veroorzaakt in het restaurant waar de hele troep zit te eten en zit te bedenken wat ze moeten doen als de dochter van de artistiek leider boos is weggelopen. Kortom, een intrigant die voor veel humor in de film zorgt maar tegelijk voor veel drama's.
Veel van de spelers spelen hun rol met hun eigen naam en de achternaam Fehner bij twee spelers en de regisseuse doet een familieproject vermoeden. De theatervoorstelling die in de film gespeeld wordt is duidelijk een bestaande voorstelling waar het verhaal van de film omheen is geweven.
Het is een caleidoscopische film geworden met heerlijke accordeonmuziek (van Philippe Cataix die zelf meespeelt). Wervelende scènes met heel veel mensen tegelijk zodat je soms niet weet waar je kijken moet. Hele grappige ook, zoals de drie vrouwen die de vrachtwagenchauffeur vanuit hun auto uitdagen. De kudde koeien die het terrein oploopt en bezit neemt van de circustent. Een verhaal met een lach en een traan, maar zoals ik iemand hoorde zeggen na de film: "Het gebeurt niet vaak dat mensen zo zitten te lachen bij een film." En dat is waar.

Night Shift

Een kruising tussen film en theater in een parkeergarage. Een thriller- en horrorachtig verhaal. Op papier een geweldig concept. In de uitvoering valt Night shift echter tegen. We zitten in auto's als in een drive-in bioscoop maar waarom? De film die op de wand van de parkeergarage wordt vertoond is niet echt goed. Er zijn helaas te veel gemiste kansen. Waarom geen rijdende auto? Waarom geen mensen die uit één van de auto's komen waarin het publiek zich bevindt? Helaas, een mooi idee dat een betere uitwerking verdient.

Tenslotte

Op naar het volgende festival. Het eerstvolgende is al bijna weer begonnen. The Art Rotterdam Week dient zich op 10 februari alweer aan.

zondag, februari 07, 2016

My French Filmfestival

Terwijl in Rotterdam het International Film Festival Rotterdam (IFFR) het einde nadert is online al sinds 18 januari en nog tot 18 februari de zesde editie van het My French Filmfestival te volgen. Een online filmfestival met louter Franstalige films. Voor slechts € 5,99 kun je in totaal 10 speelfilms (eigenlijk 12 maar 2 zijn vanwege copyrights niet in Nederland te zien), 2 documentaires, 3 animatiefilms en 8 korte films bekijken (de animatiefilms en korte films zijn voor iedereen gratis te zien). Tot nu toe heb ik zes speelfilms bekeken, alle animatiefilms en twee korte films. Alle speelfilms en animatiefilms waren erg goed, de twee korte films vielen me beide tegen.

Henri, Henri

Van de lange films sprong Henri, Henri er boven alles uit, een bijzondere film over (halve) weesjongen Henri (Victor Andres Turgeon-Trelles) die in een nonnenklooster opgroeit. (Zijn vader is weggelopen, zijn moeder is dood.) Een kruising tussen Abel van Alex van Warmerdam en Amélie Poulainc is het het verhaal van een wereldvreemde jongen wiens gave het is licht in het leven van de mensen te brengen. In het klooster werkt hij als lampenverwisselaar en als het klooster gesloten wordt en hij op straat staat vindt hij een baan in een lampenwinkel. Ook sluit hij vriendschap met een oude man, een ex-augurkenkoning, en wordt hij verliefd op een blind meisje dat werkt als caissière in een pornobioscoop. Een schitterend in beeld gebracht sprookjesachtig romantisch verhaal met happy end.

L'affaire S.K. 1

Ook de op een waargebeurd verhaal gebaseerde policier L'affaire S.K. 1 (Serial Killer 1 van Frédéric Tellier) over de eerste seriemoordenaar die in Frankrijk werd opgespoord met behulp van DNA-onderzoek, sprong er voor mij bovenuit. Het verhaal wordt via twee tijdslijnen verteld. Het begint met de twee advocaten die S.K. 1 moeten gaan verdedigen tot aan zijn eventuele veroordeling. Een vrouwelijke advocaat (Nathalie Baye) wordt overgehaald mee te helpen met de verdediging in de overtuiging dat de verdachte onschuldig is. Dat speelt zich af aan het begin van deze eeuw.
Dan gaan we over naar het politieonderzoek dat van start gaat in 1993. Zeven jaar lang zit de pas aangestelde inspecteur (Raphaël Personnaz) achter de seriemoordenaar aan. Het is de eerste zaak waar hij mee te maken krijgt. Er worden fouten gemaakt tijdens het onderzoek, er is een strijd tussen ego's, wie pakt de moordenaar? Is de moordenaar een Noord-Afrikaan, heeft hij een Egyptische voetafdruk? Pas helemaal aan het einde, tijdens het verhoor dat de inspecteur heeft met de verdachte, wordt duidelijk of die man werkelijk de schuldige is en of hij veroordeeld zal worden.

Alléluiah

Vreemdste film is Alléluia (Fabrice du Welz). Eveneens een waargebeurd verhaal over een man (Laurent Lucas) en een moordlustige vrouw (Lola Duenas). De man is een vrouwenversierder die op slinkse wijze vrouwen geld afhandig maakt om in zijn levensonderhoud te voorzien. Als hij zich verbindt aan Gloria loopt de situatie al snel uit de hand. Moordend trekken ze door het land. Wat de film intrigerend maakt is dat je niet echt snapt waarom ze doen wat ze doen. Maar dit is dermate spannend in beeld gebracht waardoor je toch in het verhaal en hun waanzin mee gaat. Hier en daar deed het me denken aan David Lynch en aan Natural Born Killers van Oliver Stone, met name in de waanzin van de hoofdrolspelers.

De moeite waard om de site te bekijken om te zien welke films er nog meer zijn. Eentje noem ik nog, ieder jaar is er ook een klassieker en dit jaar is dat Ascenseur pour l'échafaud van Louis Malle met in de hoofdrol Jeanne Moreau en wereldberoemde muziek van Miles Davis.

Uiteraard vond ikzelf het ditmaal ook de moeite waard om een kaartje te kopen. Ik kende het festival al een paar jaar maar deed dat nog niet eerder.