dinsdag, maart 29, 2011

Jonathan Coe: The terrible privacy of Maxwell Sim



Privacy of het gebrek daaraan is een actueel onderwerp. Iedereen deelt zijn gegevens en geheimen via sociale netwerken en niets is meer van jou alleen. Soms wil je wel eens helemaal alleen zijn en dat overkomt Maxwell Sim tijdens zijn reis naar het uiterste Noorden in gezelschap van een doos tandenborstels en de stem van zijn SatNav (Engels voor TomTom) die hij Emma noemt. Dat blijkt geen pretje. Onderweg gaat hij zich meer en meer identificeren met Donald Crowhurst, een zeezeiler die eind zestiger jaren rond de wereld probeerde te zeilen, de boel bedotte, en uiteindelijk zelfmoord pleegde toen alles misliep. Dat overkomt Maxwell Sim niet weten we al vanaf de eerste pagina. Hij wordt gevonden, naakt in zijn auto, onderkoeld en in gezelschap van twee lege whiskeyflessen. Hoe hij daar terechtkomt vertelt het boek.

Jonathan Coe vertelt het verhaal vanuit het perspectief van de hoofdpersoon, afgewisseld met de tekst van documenten die hij in handen krijgt. Het verhaal van Crowhurst, het relaas van een rampzalige gebeurtenis tijdens een vakantie, een verhaal over een vakantie met zijn vader en tenslotte de geschiedenis van zijn comceptie geschreven door zijn vader. Deze vier verhalen zijn gekoppeld aan de vier elementen, respectievelijk water, aarde, vuur en lucht. Door deze verhalen komt Maxwell Sim steeds meer over zichzelf te weten en dat maakt hem niet gelukkiger. Hij wil zijn zoals de Chinese vrouw die hij helemaal aan hey begin van het boek kaart ziet spelen met haar dochter in een restaurant in Sydney.

Het is het eerste boek dat ik van Jonathan Coe lees en op het allerlaatste korte hoofdstukje na dat me minder bevalt, vind ik het een fantastisch boek.

zondag, maart 27, 2011

Bonheur: Ziek van liefde


Ziek van liefde is gebaseerd op het boek Enduring love (De liefde verdragen) van Ian McEwan. Zoals in de meeste boeken van deze schrijver wordt een enigszins bizar verhaal verteld. Jed is verliefd op Joe omdat deze hem volgens eerstgenoemde tekens geeft van zijn liefde. Joe daarentegen is zich van geen kwaad bewust maar raakt tot wanhoop van zichzelf en van zijn vrouw steeds meer geobsedeerd en paranoïde door de waanzin van Jed. De waan waaraan Jed lijdt heet met een mooie wetenschappelijke naam Het Syndroom van Clérambault, in de volksmond erotomanie.

De voorstelling begint met een prachtig symbolisch beeld van het opstijgen van een luchtballen en met prachtige muziek. Joe en zijn vrouw Clarissa zijn getuige van een ongeluk met een luchtballon en tijdens dit ongeluk komt Joe in aanraking met Jed. Deze wil samen met hem bidden en verklaart hem de liefde. Dan begint een spannend en waanzinnig verhaal dat eindigt in een moorddadig verlangen.

Bij Bonheur wordt de voorstelling onder de titel Ziek van liefde gespeeld door drie acteurs, Marike van Weelden (Clarissa), Ruurt De Maesschalck (Joe) en de jonge acteur Tomer Pawlicki (Jed).  Ze spelen rondom een groot gat in de speelvloer van waaruit aan het begin de luchtballon opstijgt. Vooral het spel van de jonge Tomer Pawlicki die dit stuk als afstudeerstage aan de acteursopleiding van de Toneelschool Arnhem speelt maakt grote indruk op mij, alhoewel ook de eindscène tussen Joe en Clarissa erg ontroerend en indrukwekkend is met name door het spel van Marike van Weelden, een actrice die ik nog nooit eerder zag spelen maar die me meteen door haar spel in dit stuk voor mij gewonnen heeft.

Ik ben benieuwd naar het boek. De boeken van Ian McEwan die ik heb gelezen zijn alle zeer oud (First love, last rites [1975]; Between the sheets [1978]; en The Cement Garden [1978]) en ik herinner me de ontluisterende en intrigerende verfilming van The comfort of strangers [1981] met Kevin Spacey en Kevin Bacon. Toch maar weer eens een nieuwer boek proberen. Dit boek is van 1997.

maandag, maart 21, 2011

Ode aan de fiets

Op dit moment lopen op de Nederlandse en Belgische televisie op de zondagavond bijna gelijktijdig twee series die allebei een ode zijn aan de fiets. De Vlaamse serie loopt al het langst en heet De Ronde. De Ronde waar de titel naar verwijst is de Ronde van Vlaanderen. De serie is opgenomen tijdens de echte Ronde van 2010 en vertelt een kaleidoscopisch verhaal van een groot aantal personages op één en dezelfde dag. Deze personages worden gespeeld door de crème-de-la-crème van het Vlaamse toneel. Dat laatste maakt het een erg goed geacteerde serie.

De Nederlandse serie heet A'dam e.v.a. en gaat over een Adam en een Eva in de grote stad. De grote stad heet Amsterdam. Net als De Ronde vertelt A'dam e.v.a. een kaleidoscopisch verhaal met dit verschil: het verhaal van de hoofdpersonen loopt door en iedere aflevering zijn er een paar korte verhalen die daar doorheen gesneden zijn. In deze serie speelt een groot aantal meest jonge acteurs en actrices die ik nog nooit eerder zag. Eva van Amstel wordt gespeeld door Eva van de Wijdeven die ik ken van Dunya en Desie en hier en daar duikt een bekend gezicht op maar er is geen sprake van een sterrencast zoals in België.

In beide series wordt veel gefiets. In Vlaanderen professioneel door echte wielrenners tijdens een echte ronde, in Amsterdam door de twee hoofdpersonen die, de man op een racefiets, de vrouw op een fiets met een met kunstbloemen versierd mandje voorop, dwars door de grote stad fietsen op weg naar hun werk. Daarmee zijn beide series een ode aan de fiets. Want het is toch heerlijk om op de fiets door een grote stad te fietsen ook al is dat Amsterdam. (Ja, dat is natuurlijk een minpuntje voor ons Rotterdammers.)

Zo fietste ik zaterdag op de fiets door Rotterdam, op weg naar het station, waar ik de trein moest nemen naar Amsterdam, op weg naar de verjaardag van mijn broer, G. Wasco. In Amsterdam miste ik mijn fiets, want het was heerlijk zonnig weer, net als in de serie, en ideaal weer om door de stad te racen. Wat dat betreft begon de Vlaamse serie slechter. In de stromende regen moesten de renners aan de race beginnen. Maar ook dat is een verschil tussen de Amsterdamse serie en de Vlaamse. In Nederland zijn de series altijd gelikter en daarmee gladder en minder spannend. De Vlamingen gaan dieper en dat maakt hun serie spannender en intrigerender. Dus als ik moet kiezen, dan kies ik voor De Ronde.

Dat laatste hoeft trouwens niet, want A'dam e.v.a. is te zien op Uitzending Gemist en dat kan weer niet met De Ronde, want die is alleen terug te kijken door Belgen op Ooit gemist.

vrijdag, maart 18, 2011

Jas gekrompen

Nadat ik mijn boek "Het hermetisch zwart" heb ingeleverd bij het Leeskabinet pak ik mijn jas van de kapstok. Ik mis mijn sjaal die ik toch in mijn linkermouw had gestopt. Ik kijk naar beneden waar zoals gewoonlijk een groot aantal tassen en rugzakken ligt van studenten die zitten te studeren in de bibliotheek. Geen sjaal. Ik ga verder met het aantrekken van mijn jas en ontdek dan dat mijn jas ook nog eens te klein aanvoelt. Ik kijk naar de binnenkant en zie het label Mexx en de witte stiksels rondom de binnenzak en rondom de voering. Het lijkt toch echt mijn jas. Maar voor de zekerheid kijk ik toch nog maar eens naar de jassen op de kapstok. Nog geen halve meter naast de jas die ik zojuist van de kapstok heb gepakt hangt mijn eigen precies dezelfde jas.

donderdag, maart 17, 2011

Marguerite Yourcenar: Het hermetisch zwart

Het eerste wat opvalt als ik begin te lezen in Het hermetisch zwart (L'oeuvre au noir, 1968) van Marguerite Yourcenar, is de prachtige stijl, de mooie zinnen. Ik lees niet vaak en eigenlijk ook niet graag historische romans maar naar aanleiding van onze reis naar Brugge heb ik dit boek uit het Rotterdamsch Leeskabinet gehaald. Het vertelt het verhaal van de filosoof, dokter en alchemist Zeno, geboren aan het begin van de renaissance in Brugge als zoon van een Italiaanse vader en een Vlaamse moeder. Het boek bestaat uit drie delen, Het Zwervend Leven, Het Gebonden Leven en De Gevangenis. Het eerste deel verhaalt van de omzwervingen van Zeno door Europa, in het tweede deel keert hij terug naar Brugge waar hij lange tijd onder een schuilnaam leeft, Sebastien Théus, en tenslotte belandt hij als ketter in de gevangenis en komt daar aan zijn einde.

Soms is het boek me te filosofisch, te doordacht, te intellectueel, op andere momenten is het ontroerend, aangrijpend en ook gruwelijk. Het is de tijd waarin ketters onder Alva worden verbrand en er een hevige strijd woedt tussen protestanten en katholieken. Zeno zweeft er als humanist tussenin en loopt voortdurend gevaar vanwege de onchristelijke geschriften die hij aan de wereld heeft toevertrouwd en die net als de ketters vaak ook in het vuur eindigen.

Naast het verhaal van Zeno staan de verhalen van de jongen met wie hij opgroeit Henri-Maximilien, van zijn moeder Hilzonde, en van zijn halfzuster Martha. Daarmee schetst Yourcenar een indrukwekkend en knap geconstrueerd tijdsbeeld van de eerste helft van de zestiende eeuw. Een boek om nog eens te herlezen.

woensdag, maart 16, 2011

Stalling wordt opgeheven

'Stalling wordt opgeheven' staat dreigend op de deur van de fietsenstalling als ik mijn fiets er in wil zetten. Gelukkig wordt er onder gewag gemaakt van een vervangende stalling maar van een tijdspad is geen sprake. Het kan zomaar ineens afgelopen zijn met de huidige stalling. Wat als mijn fiets er dan nog in staat?

zondag, maart 13, 2011

Helden

Helden, zijn ze er nog? Dagblad Trouw wijdt ter ere van de komende boekenweek een hele bijlage aan het verschijnsel held in de Nederlandse literatuur. De artikelen in de bijlage spreken elkaar hier en daar behoorlijk tegen.

Aan de ene kant zijn er de antihelden zoals de hoofdpersonen in de boeken van bijvoorbeeld Maarten 't Hart, daartegenover staan de helden in de boeken van Harry Mulisch (half Duits-half Joods) en Kader Abdolah (Perzisch). En omdat Mulisch en Abdolah niet echt Nederlanders zijn schrijven zij over echte helden. Sommige helden uit onze literatuur komen daarentegen in het artikel absoluut niet aan bod zoals Joe Speedboat, Giph, Kees de jongen en Osewoudt (De donkere kamer van Damocles) en onze grootste literaire held Ik, Jan Cremer wordt afgedaan als niet echt genoeg. Ook het recent verschenen boek van Jessica Durlacher met nota bene als titel De Held schittert door afwezigheid.

Nergens wordt een vergelijking getrokken met de literatuur in de ons omringende landen. Zelf moest ik bijvoorbeeld onmiddellijk denken aan de aflevering Heroes van de Britse BBC-serie Faulks on Fiction over de held in de geschiedenis van de Engelse literatuur. Daarin laat Sebastian Faulks zien dat ook in de Angelsaksische literatuur de held nogal geëvolueerd is van het tijdperk van Jane Austen tot dat van Martin Amis. Eigenlijk is daar precies hetzelfde aan de hand als in Nederland, de aflevering begint met een echte stoere held, Robinson Crusoë, en eindigt met een antiheld, John Self. Wat de vraag opwerpt of Nederland wel zoveel verschilt met andere landen.

Dan is er een groot artikel over de held op middelbare leeftijd. De oudere man verliefd op het jongere meisje (Tirza), de man of vrouw die ouder en wijzer is en kan terugkijken en vooruitkijken en de man of vrouw die worstelt met zijn dementerende ouders (Hersenschimmen). Suggestie van het artikel is dat er geen romans meer worden geschreven over jongeren vol sturm und drang. Ook dat lijkt me maar hoe je het bekijkt. De hedendaagse en zeer populaire Italiaanse literatuur zit er vol mee en ongetwijfeld zijn er in Nederland ook jonge schrijvers die dit voorbeeld zullen volgen.

Daarnaast wordt stilgestaan bij de beschrijvingen van heldenlevens. In Nederland worden weinig biografieën geschreven, in ieder geval niet zoveel als elders in Europa. Dat komt omdat wij iedereen die boven het maaiveld uitsteekt wantrouwen. Waardoor wij weer geen echte helden hebben. Maar ook dit laatste lijkt mij aardig aan het veranderen. Mijns inziens wordt het gebrek aan biografieën de laatste tijd aardig goedgemaakt. De afgelopen waren de biografieën van Vasalis en van Elsschot in het nieuws.

Tenslotte is daarbij ook een lijstje met node gemiste biografieën (waaronder twee biografieën van kerkvaders waarvan ik nooit had gehoord, maar ja, het blijft dagblad Trouw) en een lijst van hele goede autobiografieën waarin ik het prachtige Enfance (Kindertijd) van Nathalie Sarraute miste.

De bijlage eindigt met een artikel over het laten schrijven van je eigen autobiografie door een ghostwriter naar voorbeeld van Wat is de wat? van Dave Eggers, de autobiografie van Achak Deng. Voor wie zijn eigen held wil zijn. Ik vroeg me af of ik dit zelf zou willen en wat daar dan in zou moeten staan en wat niet. Want om een echte held te worden, dat blijkt wel uit de hele bijlage, moeten de slechte eigenschappen van je persoonlijkheid worden uitgewist zodat de goede eigenschappen meer kunnen schitteren.

zaterdag, maart 12, 2011

Rotterdamse Museumnacht (Grrr en CBK)

video

Na Roodkapje nemen we in Grrr een cd op, Mijn Vrouw en ik. Een bijzondere ervaring. Vroeger hebben we wel eens liedjes samen gezongen met gitaar en opgenomen op een cassettebandje. Maar nu improviseren we samen een stuk muziek. Gerda op percussie en ik op een akoestische gitaar. Allerlei instrumenten zijn aanwezig in Grrr Jamming Squeak en iedereen mag er muziek maken en opnemen onder één voorwaarde. Er moeten dierengeluiden worden gebruikt. Ik kies voor de Amerikaanse alligator een mooi onheilspellend geluid.

Daarna gaan we naar het Centrum Beeldende Kunst waar mijn broer, de striptekenaar G. Wasco een performance uitvoert. Hij tekent op een tafeltje op doorzichtig papier. Van onderen wordt wat hij tekent gefilmd en geprojecteerd op de witte muur. Hierbij een filmpje met foto's die ik maakte gemengd met de muziek die Mijn Vrouw en ik hebben opgenomen in Grrr.

Rotterdamse Museumnacht 2011 (Roodkapje)

Over de Museumnacht die alweer een week geleden plaatsvond heb ik nog niets geschreven. Terwijl ik zoveel beleefd heb en gezien. We begonnen op de Meent bij Roodkapje waar een tentoonstelling over vrouwonvriendelijkheid te zien was, waarschijnlijk naar aanleiding van de op handen zijnde vrouwendag. Grappige beelden uitgezaagd uit triplex van situaties waarin de vrouw wordt onderdrukt zoals deze vrouw die het bier moet halen voor de dorstige mannen.

vrijdag, maart 11, 2011

Het Nieuwe Werk: Mind the gap

In de hal van het L-gebouw speelt het theatergezelschap van de SKVR, Het Nieuwe Werk, de voorstelling Mind the gap. Over jonge ambitieuze studenten die de top gaan bereiken. Altijd maar druk, druk, druk en dat eist uiteindelijk zijn tol. Zes spelers, twee vrouwen en vier mannen, spelen onder leiding van regisseur Francien Schraal een speciaal voor studenten gemaakte voorstelling op locatie. Een hilarische slapstick over studeren, afstuderen, beginnen met werken, stress, op vakantie gaan, je afvragen waarom je alles doet wat je doet, trouwen en sterven. Met uiteindelijk de vraag: waar onderweg naar de top is het foutgegaan?

Het is jammer dat de voorstelling die ik samen met regisseur Francien Schraal heb geïnitieerd zo weinig studenten weet te trekken. Het is een experiment, een eerste keer en in zekere zin een vervolg op een eerder project waarbij gedeelten van een voorstelling tijdens de lunchpauze voor een nietsvermoedend publiek werden gespeeld. Ook dat bleek niet te werken. De studenten trokken ongeïnteresseerd voorbij, sommigen vonden het eng, anderen interesseerde het absoluut niet, waren op weg naar het volgende college of naar de lunch. Daarom wilde ik ditmaal een voorstelling waarvoor mensen een kaartje moeten kopen en waar men gericht naar moet kijken.

Het is net als de eerdere voorstellingen van Het Nieuwe Werk (Bad liver and a broken heart, Ella, 3 zusters) een erg mooie slapstickvoorstelling geworden, dit Mind the gap. Ik moet denken aan Jacques Tati en zijn strandscènes in Monsieur Hulot en vacances zoals de personages met hun eigenaardigheden worden neergezet door de zes acteurs, en aan Modern Times van Charlie Chaplin. Dat is een groot compliment voor opnieuw een mooie voorstelling.

Vanavond nog te zien om 20.30 uur in de L-hal van complex Woudestein (tegenover collegezaal LB-107) van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Kaarten zijn te koop in de webshop van Erasmus Cultuur of ter plekke. 3 zusters is komende zondag nogmaals te zien in 't Kapelletje, tezamen met Pank! Ik ben hier niet echt.

woensdag, maart 09, 2011

Boom op reis

Niet alleen treurnis op de campus. Vlak voor het raam van mijn kantoor wordt een oude boom herplant.

dinsdag, maart 08, 2011

Afscheid van Petri

Gisteren nam de Erasmus Universiteit Rotterdam afscheid van het kunstwerk Zonder Titel van Hans Petri, dat in de volksmond 'de eieren' wordt genoemd. Zelf was ik enige tijd in de veronderstelling dat het Balancerende bekkens heette als gevolg van een voorstelling die ik organiseerde in 2001, in het jaar dat Rotterdam Culturele Hoofdstad was. Die voorstelling heette De Geheime Stad en voerde langs de kunstroute op de universiteit. Bij het kunstwerk van Petri maakte de Erasmus Dance Company een voorstelling die Balancerende Bekkens heette. Die naam bleef in mijn achterhoofd hangen en werd voor mij de titel. Een andere mooie titel zou zijn Tegen de rechtlijnigheid, de kop van een krantenartikel over Petri naar aanleiding van zijn voorstel voor een kunstwerk ter nagedachtenis aan koningin Wilhelmina. Een kunstwerk dat er uiteindelijk nooit kwam. Dit kunstwerk kwam er wel en moet nu verdwijnen vanwege de reorganisatie van de campus en ook omdat het kunstwerk gewoon 'op' is. Het werd ondeugdelijk gebouwd, wat toen het gemaakt werd nog niet bekend was, van spuitbeton. De Erasmus Dance Company kwam voor het afscheid terug bij de eieren. Opnieuw maakten ze een dansvoorstelling op en rond de eieren. Ook Marna Bakker zong ter afscheid Addio van Verdi uit La Traviata. Kunst lijkt vaak zo oneindig maar is dat niet, net zo min als de pindakaasvloer van Wim T. Schippers in Museum Boymans.

vrijdag, maart 04, 2011

Wunderbaum & Touki Delfine: Songs at the end of the world

Als winnaar van een vrijkaartje zit ik in de zaal van de Rotterdamse Schouwburg. Via een actie van Wunderbaum op Facebook waar ze leden van rockbands uitnodigden om naar hun nieuwe voorstelling te komen kijken. Een voorstelling over een rockband aan het einde van de wereld.
Het is ondertussen zeven jaar geleden dat theatergroep Wunderbaum samen met de muzikanten van Touki Delfine de voorstelling Lost Chord Radio maakte. Een prachtige voorstelling over een Amerikaans dorp dat geteisterd werd door een hittegolf. Songs at the end of the world is de opvolger en speelt in de ijzige koude van Antarctica. De spelers van Wunderbaum (zonder Maartje Remmers) en muzikanten verbeelden de absolute witheid aan het einde van de wereld met verhalen over hun (verzonnen?) verleden. Iedereen komt aan de beurt met een kort verhaal uit de eigen biografie. Als de spelers zijn opgekomen in dikke rode eskimopakken na een melige start met mededelingen via een lichtkrant over wat er komen gaat, starten we met het verhaal van Rik Elstgeest en zijn angst voor zwemmen en het zwembad.

Er volgen meer verhalen zoals het romantische verhaal van Marleen Scholten en haar ontmoeting op het ijs met Stille John, wat later leidt tot één van de mooiste nummers in dit theatrale concert, Silent John. Want dat is het, een theatraal concert, een verzameling losse scènes en sketches rondom een verzameling liedjes. Sommige erg mooi, zoals de onderwaterscène met zwevende kwallen, en sommige erg grappig, zoals de act van Wine Dierickx op het gedicht De Blauwbilgorgel van Cees Buddingh, en de dans van de drummer Bo Koek die door alle spelers en muzikanten wordt overgenomen.

Een echt verhaal is er niet, meer een rode draad van jeugdherinneringen vervlochten met een kralensnoer van fonkelende juwelen van songs.

woensdag, maart 02, 2011

HZT: Mahagonny / Lied van Rotterdam

Het Zuidelijk Toneel maakte een tweeluik met het Willem Breuker Collectief. Voor de 'pauze' spelen ze het bekende songspiel Mahagonny van Brecht en Weill, na de 'pauze' spelen ze Het lied van de stad waarbij in iedere stad een andere naam, de naam van de stad waar ze zijn, wordt ingevuld. Dus in Rotterdam heet de voorstelling Het lied van Rotterdam. Dat tweede gedeelte is geschreven door Tom de Ket en de muziek is van de onlangs overleden Willem Breuker, die nog wel zijn naam geeft aan het collectief maar er zelf niet meer bij is. Beide gedeelten hebben hetzelfde thema. Elders is het beter dan hier.

Voor de pauze horen en zien we mannen en vrouwen, in zwarte pakken en met bolhoeden op, het songspiel op Brechtiaanse wijze vertolken. Met borden en projecties worden teksten getoond. De borden worden opgedragen door zes mannen in beige overalls. Mooi is de scène waarin de zon wordt verbeeld doordat de mannen elk een spot richten op de zangers en muzikanten.

Het gedeelte na de pauze gaat echter meer over Nederland in het algemeen dan over Rotterdam. Op rails lopen in het tweede gedeelte bakken die als kleine podia dienen rond. Steeds zijn een stuk over vier bakken te zien, de anderen zijn verdwenen achter de coulissen. In losse enigszins cabareteske scènes wordt de toestand in Nederland en het menselijk tekort getoond. De regels, de economisering van de samenleving, alles moet gemeten worden, iedereen is een nummer. Langzamerhand distilleert zich uit de scènes een klein verhaal over de agent die zijn baan kwijtraakt omdat hij gewoon menselijk wil zijn.

Omdat de carrousel maar rond blijft draaien werd het mij op driekwart een beetje te saai. Het einde met Het Lied van Rotterdam was weer goed, maar mijns inziens had er in de vele losse scènes wat geknipt kunnen worden. Maar het was lang geleden dat ik Han Kerckhoffs heb zien spelen en dat is altijd weer een genot, hij speelt een hoofdrol in deze productie als agent, net zoals het altijd heerlijk is om José Kuijpers te zien maar die zie ik regelmatig bij Onafhankelijk Toneel. Helaas kan ik niemand meer aanraden zelf te gaan kijken want met deze voorstelling in Rotterdam is de tournée van dit toneelstuk beëindigd.

Troosteloos



Het blijft voorlopig een troosteloze boel op de campus. De bomen die er nog staan zijn van hun takken ontdaan.

dinsdag, maart 01, 2011

Het jachtseizoen is geopend



Het lijkt er op dat met de komst van het voorjaar het jachtseizoen voor onze ogenschijnlijk lieve dameskat Poekie is geopend. Ik dacht dat ze nu een zekere leeftijd had bereikt en tot rust was gekomen. Niets blijkt minder waar. Minder dan een week na de vorige ligt er alweer een dode muis op het terras.