zondag, oktober 25, 2015

Frits Marnix Woudstra: Lucas Casimir

De moeilijkste vraag aan iemand die zelfmoord heeft gepleegd is de vraag naar het waarom. Lucas Casimir, de zoon van Frits Marnix Woudstra, gaat op 17 december 2013 in alle vroegte van de ochtend op het spoor bij Diemen staan en maakt op die manier een einde aan zijn leven. Zijn ouders en zijn zus, Frits, Anouk en Flora, blijven met de vragen achter.
Niet dat deze zelfmoord geheel onverwacht kwam want er ging een lange voorgeschiedenis aan vooraf. Die voorgeschiedenis en wat er in het jaar na het verlies van hun zoon gebeurde heeft Frits in het boek geprobeerd weer te geven. De geschiedenis van een twijfelende vader. Heeft hij gefaald als vader? Is Lucas beter af als dode dan als ongelukkig levende zoon? In een prachtig vormgegeven boek is de zoektocht vastgelegd, omlijst met illustraties van vader Frits, moeder Anouk en zus Flora en van de in 2012 overleden studiegenoot en kunstenaar Roland Sips.
Nadat Frits een blog was begonnen waarin hij vertelde over zijn twijfels na de dood van Lucas verscheen in het Volkskrant Magazine een groot artikel dat met name inging op hoe de hulpverlening de ouders buitensloot bij de hulp aan Lucas. Dit werd opgepikt door uitgeverij Thomas Rap waarna het in eigen beheer uitgegeven Blijvend Ontgoocheld, gemaakt voor iedereen die Lucas kende, en ter nagedachtenis aan hem, werd uitgewerkt tot Lucas Casimir.
Het boek heeft een mooie lichte toon, Frits heeft een geheel eigen stem en stijl van schrijven. Dat bleek al in 2011 toen hij een boek maakte over zijn jeugd, zijn vader en zijn werk in de zorg. Het verschil met dat boek, Miljonair van regendruppels, is dat dit boek één onderwerp heeft dat het richting geeft. De zelfmoord van Lucas. Een serieus en zwaar onderwerp waarover tot nu toe veel minder boeken zijn verschenen dan over iemands jeugdherinneringen. Maar gelukkig wordt het nergens sentimenteel of larmoyant. 
Belangrijkste toevoeging aan het verslag van het eerste jaar zijn de brieven aan Lucas die de vader na de zelfmoord aan zijn zoon schrijft en de antwoorden die hij ontvangt. Steeds meer realiseert de vader zich dat het beeld van zijn zoon vervaagt en dat hij Lucas uiteindelijk toch los zal moeten laten en niet de antwoorden zal krijgen die hij wenst te ontvangen.
Dag lieve jongen, met de titel van het gedicht van Anton Korteweg dat ook in het boek is opgenomen, eindigt het indrukwekkende verslag van de zoektocht.

donderdag, oktober 22, 2015

RO Theater: Van Waveren

Het lijkt er op dat de meeste recensenten van de Nederlandse dagbladen fans zijn van Alice Zandwijk en ik niet (meer). Net als bij Vreugdetranen drogen snel zijn de recensies over Van Waveren lovend  Opnieuw ben ik niet onder de indruk. De beginmonoloog is fantastisch, de eindmonoloog van Sanne den Hartogh als zoon Guido idem dito. Maar daartussendoor zwalkt de voorstelling. Is het omdat er twee schrijvers aan het werk geweest zijn? Ik word in ieder geval niet geraakt door het toch dramatische verhaal. Met name de geschiedenis van de oom Frank, gespeeld door Herman Gillis, en zijn vrouw (Fania Sorel) is schrijnend maar komt bij mij niet als zodanig over. Terwijl oom Frank successen heeft met het bedrijf in Duitsland moet zijn Joodse vrouw onderduiken in Nederland, op de vlucht voor dezelfde nazi's waar haar man zaken mee doet.

Door de voorstelling ben ik benieuwd geworden naar de documentaire waarop die gebaseerd is, De Van Waveren Tapes. Die is nog steeds te bekijken op HollandDoc. Filmer Wim van der Aa vindt op een rommelmarkt een stapel geluidsbanden. Hij is een filmer die veelal gebruik maakt van zogenaamde found footage en is benieuwd. Het zijn de tapes van Guido van Waveren, door zijn moeder niet helemaal goed bij zijn hoofd verklaard, zoon van een ooit rijke familie van bollentelers uit Noord-Holland. Hij gaat op zoek naar zijn geschiedenis, beneiuwd naar hoe het zo gekomen is. De gesprekken die hij voert neemt hij op. Ook neemt hij telefoongesprekken met zijn vriendin Nellie op. Die zich daar niet van bewust is. Het leven van Guido eindigt als zijn lichaam wordt gevonden in een Amsterdamse gracht. Van der Aa maakt er een spannende documentaire van, gaat op zoek naar nabestaanden en gebruikt als beeldmateriaal found footage en beelden van zichzelf aan de telefoon. De spanning die de voorstelling mist voel ik wel in de documentaire. De documentaire beperkt zich tot een veel kleiner verhaal en gaat daar veel dieper op in.

Ik begrijp de fascinatie van Alice Zandwijk voor dit verhaal. Zij wil de geschiedenis van de familie vertellen als een familiedrama vergelijkbaar met Koning Lear of de Gebroeders Karamazov, twee verhalen die zij eerder regisseerde. Waar die twee verhalen ijzersterk zijn en meer dan honderd jaar na dato nog steeds worden verteld, zou het mogelijk kunnen zijn dat in dit verhaal ook zo een mooi toneelstuk verborgen ligt. Zoals ik het nu ervaren heb vond ik dat niet. Maar misschien heb ik ongelijk en hebben al die recensenten, toch ook doorgewinterde theaterliefhebbers, het gelijk aan hun zijde en herbeleven over honderd jaar onze nakomelingen nog steeds de familiegeschiedenis van de Van Waverens.

woensdag, oktober 21, 2015

Festival De Keuze #06: Not Punk Pololo

Ik weet niet goed wat ik er van moet vinden, van Not punk, pololo van Monika Gintersdorfer en Knut Klaßen. In eerste instantie vind ik het maar niks, een beetje dans, een beetje muziek op een groot leeg toneel. Op een verrijdbaar podium staat een bandje elektronische muziek te maken. Het licht gaat aan en uit op onvoorspelbare momenten en ook als het donker is wordt er doorgespeeld door de acteurs/dansers. Pas als het podium met het bandje tot midden voor het publiek wordt geschoven en ze een vet punknummer beginnen te spelen word ik meegetrokken in de voorstelling. Maar zeker in het begin als de spelers ons 'Amen' willen laten zeggen na wat ze beweren en gelijk al willen dat we mee gaan klappen terwijl ze mijns inziens nog niets bewezen hebben, ga ik vooralsnog in de 'nee-stand'.

Pas als er echt als een punkband wordt opgetreden ga ik om. De energie van de dansers is aanstekelijk. Maar uiteindelijk is het allemaal iets te veel hetzelfde en te voorspelbaar. Dat we uiteindelijk als publiek allemaal de dansvloer op moeten is leuk maar ligt tegelijk in de lijn der verwachtingen. Al met al heb ik me geamuseerd maar vind ik het niet bijzonder.

vrijdag, oktober 09, 2015

Festival De Keuze #05: Eksit

Hoe beschrijf je een voorstelling waarin niets gebeurt? Want dat is Eksit van Chris Kondek. Een danseres staat op het toneel en deelt kussens uit aan het publiek. Ze vraagt ons allemaal lekker te gaan zitten. Van de tribune zijn de even rijen neergeklapt zoda we op die rijen onze bennen kunnen uitsrekken. Onder ons hoofd en achter onze rug kunnen we een zwart en een wit kussen leggen. Het is niet erg als we tijdens de voorstelling onze ogen dicht doen. Ook is het niet erg als we tijdens de voorstelling in slaap vallen. Want zelfs dan zullen we niets missen, vertelt de danseres. Ze belooft ons dat ze een korte dansfrase van een paar minuten zal dansen en die de hele voorstelling zal herhalen. 

Maar eerst wil ze ons een film laten zien. Uit het plafond komt een scherm naar beneden en een Amerikaanse wetenschapper vertelt ons over het nut van slapen en dromen. In onze slaap en tijdens onze dromen verwerken we de gebeurtenissen van de afgelopen dag. Na een dutje kunnen we taken beter uitvoeren dan zonder. Dat blijkt uit een test die hij heeft gedaan met studenten. Zij moesten een doolhof oplossen. In twee fasen met een pauze er tussen. Tussen de twee fasen deed de ene groep een dutje en droomde, de andere groep bleef wakker. De groep die tussen de opdrachten had geslapen presteerde de tweede keer significant beter dan de andere groep.

Het scherm schuift weer omhoog en de danseres legt ons de frase uit die ze gaat dansen. In kleine stapjes laat ze zien wat ze gaat doen. Als ze daar mee klaar is verdwijnt ze in de coulissen en begint de daadwerkelijke voorstelling. Ze vraagt de technicus om muziek en ze start. De muziek is rustige achtergrondmuziek zoals de ambiant muziek van Bryan Eno.

Zoals beloofd herhaalt ze steeds dezelfde bewegingen. En van tijd tot tijd sluit ik mijn ogen, doezel ik weg. Als ik de ogen open is de danseres nog steeds bezig. Tussen de frase verdwijnt ze steeds achter de coulissen en soms heeft ze een andere kleur jurk aan. Langzamerhand wordt het steeds donkerder op het toneel. Als het bijna helemaal donker is heeft de danseres een glimmende glitterjurk aan en zie je enkel nog de weerkaatsing van het kleine beetje licht op die jurk. Tenslotte is het helemaal donker en komt het licht langzamerhand weer op.

Met dat het licht weer omhoog komt verandert de muziek, wordt dynamischer en als laatste danst de danseres een geheel nieuwe frase met allerlei bewegingen die we nog niet eerder zagen. Dan verdwijnt ze achter de coulissen om niet meer op het toneel terug te keren. Het publiek blijft in verbijstering achter. Allereerst duurt het bijna twee minuten voordat er wordt geapplaudiseerd. Dan volgt het applaus maar de danseres keert niet terug. Enigszins verdwaasd loop ik de zaal uit. Onder de indruk. Dit is een voorstelling zoals ik nog niet eerder zag.

Daarin lijkt de voorstelling op de andere voorstelling die ik jaren geleden van Chris Kondek zag, Dead Cat Bounce, waarin het publiek geld ging beleggen op Wall Street. Ook zo'n bijzondere voorstelling. Waanzinnig goed en een voorstelling die me altijd bijgebleven is. Ik denk dat ik Eksit na tien jaar ook nog niet vergeten ben.